1. บทนำ
2. ข้อกำหนดตามมาตรฐาน
3. แนวทางการตรวจประเมินสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร
4. การตรวจประเมิน GMP ASEAN ตามรูปแบบ Checklist

บทนำ

แต่เดิมผลิตภัณฑ์สมุนไพรส่วนใหญ่ จะอยู่ภายใต้ พรบ.ยา พ.ศ. 2510 ในรูปแบบยาแผนโบราณ และถูกควบคุมดูแลโดยกองยา แต่เนื่องจากได้มีการออก พรบ.สมุนไพร พ.ศ.2562 ผลิตภัณฑ์สมุนไพร จึงเปลี่ยนมาถูกกำกับดูแลโดยกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร

เมื่อมีการออก พรบ. แล้ว ก็ต้องมี กฎกระทรวง และประกาศต่างๆที่เป็นกฎหมายลูกตามมา ซึ่งหนึ่งในนั้นก็มีประกาศเกี่ยวกับมาตรฐานวิธีการผลิต ได้แก่ ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. ๒๕๖๒ พ.ศ. ๒๕๖๔ ซึ่งบังคับใช้ไปเมื่อวันที่ 7 สิงหาคม 2565

ซึ่งในการตรวจมาตรฐานการผลิต จะมีการแบ่งการตรวจออกเป็น 3 รูปแบบ ตามระดับความเสี่ยง ได้แก่

1. PIC/s GMP
2. ASEAN GMP
3. GHPP

ระดับความเสี่ยงของกระบวนการผลิต ตามหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขในการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ดี

1. ผลิตภัณฑ์สมุนไพร (สำเร็จรูป) แบ่งเป็น กระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงสูง และกระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงต่ำ
2. วัตถุดิบจากสมุนไพร แบ่งเป็น กระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงสูง และกระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงต่ำ

ความหมายของความเสี่ยงของกระบวนการผลิตผลิตสมุนไพร (สำเร็จรูป)

กลุ่มกระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงสูง

กลุ่มกระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงสูง หมายถึง

1. ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ทำโดยวิธีการทำให้ปราศจากเชื้อ
2. กลุ่มผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่เป็นผลิตภัณฑ์รูปแบบดัดแปลงการปลดปล่อยสารสำคัญ (modified release) หรือระบบนำส่งรูปแบบใหม่ (new delivery system)
3. ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ใช้เทคโนโลยีขั้นสูงในกระบวนการผลิต หรือวัตถุดิบจากสมุนไพรที่มีอันตรายสูง ทั้งนี้ เป็นไปตามรายการที่ อย. ประกาศกำหนด โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการสมุนไพร (ปัจจุบัน ณ วันที่ 27/03/66 ประกาศฉบับนี้กำลังอยู่ระหว่างการร่างพิจารณา)

กลุ่มกระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงต่ำ

กลุ่มกระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงต่ำ หมายถึง ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ไม่ใช่ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่มีกระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงสูง

ซึ่งผู้ผลิตส่วนใหญ่ภายในประเทศ ตอนนี้จัดอยู่ในกลุ่มความเสี่ยงต่ำ

การส่งเสริมผู้ผลิตขนาดเล็กที่ต้องปฏิบัติตามแนวทาง ASEAN

หลังจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. ๒๕๖๒ พ.ศ. ๒๕๖๔ บังคับใช้ (ซึ่งบังคับใช้ไปแล้ว ณ วันที่ 7 สิงหาคม 2565) ผู้ผลิตขนาดเล็กจะได้รับการยกเว้นการประเมินบางหัวข้อเป็นเวลา 5 ปี (ดังนั้นการยกเว้นจะสิ้นสุด 7 สิงหาคม 2570)

ซึ่งหมวดที่ได้รับการยกเว้น ได้แก่

1. หมวด 1 การบริหารจัดการคุณภาพ
2. หมวด 5 การดำเนินการด้านเอกสาร
3. หมวด 7 การควบคุมคุณภาพ
4. หมวด 10 การตรวจสอบตนเอง

แล้วใครคือผู้ผลิตขนาดเล็ก?

ผู้รับอนุญาตผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรดังต่อไปนี้ จัดเป็นผู้ผลิตขนาดเล็ก

1. ผู้รับอนุญาตผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรในโครงการหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์
2. ผู้รับอนุญาตผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่เป็นวิสาหกิจชุมชนตามกฎหมายว่าด้วย การส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน
3. ผู้รับอนุญาตผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่เป็นวิสาหกิจขนาดย่อมตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม

แล้วใครจัดเป็นวิสาหกิจขนาดย่อม?

ตามกฎกระทรวงกำหนดลักษณะของวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม สำหรับผู้ประกอบการภาคการผลิตที่มีการจ้างงานไม่เกิน 50 คน, รายได้ต่อปีไม่เกิน 100 ล้านบาท จัดเป็นวิสาหกิจขนาดย่อม ซึ่งผู้ประกอบการส่วนใหญ่ในประเทศตอนนี้จัดเป็นวิสาหกิจขนาดย่อม

มาตรฐานอ้างอิงของหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ดี

มาตรฐานอ้างอิงของหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ดี ปัจจุบันมี 3 รูปแบบ ได้แก่

1. มาตรฐานอ้างอิง PIC/S GMP บังคับใช้กับ

• ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่มีกระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงสูง
• วัตถุดิบจากสมุนไพรที่มีกระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงสูง

2. มาตรฐานอ้างอิง ASEAN GMP บังคับใช้กับ

• ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่มีกระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงต่ำ

ซึ่งผู้ประกอบการส่วนใหญ่ในประเทศ จัดว่าอยู่ในกลุ่มที่ถูกบังคับใช้ด้วยมาตรฐานอ้างอิงนี้

3. มาตรฐานอ้างอิง GHPP บังคับใช้กับ

• วัตถุดิบจากสมุนไพรที่มีกระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงต่ำ

สรุปในส่วนของบทนำ

เอาง่ายๆ ในส่วนของบทนำนี้คือมันอธิบายประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. ๒๕๖๒ พ.ศ. ๒๕๖๔ นั่นแหละ แต่การที่เราจะทำตามมาตรฐานได้ เราก็ต้องรู้ก่อนว่า สมุนไพรหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพรของเราต้องผลิตตามมาตรฐานอะไร

ซึ่งการจะตอบคำถามนี้ได้ อย่างแรก เราต้องรู้ก่อนว่า สมุนไพรที่เราผลิต เป็นวัตถุดิบหรือยาสำเร็จรูป

• ถ้าเราผลิตยาสำเร็จรูปพวกยาปราศจากเชื้อ หรือดัดแปลงการปลดปล่อยยา หรือใช้ระบบการนำส่งยาแบบใหม่ หรือใช้เทคโนโลยีขั้นสูงในกระบวนการผลิต เราจะต้องทำตามมาตรฐาน GMP PIC/S แต่ถ้าไม่ใช่ เราทำตาม ASEAN Guideline ก็พอ
• ถ้าเราผลิตวัตถุดิบ ถ้าเราผลิตวัตถุดิบจากสมุนไพรที่มีอันตรายสูงตามรายการที่ อย. ประกาศ เราจะต้องทำตามมาตรฐาน GMP PIC/S แต่ถ้าไม่ใช่ ทำตาม GHPP ก็พอ

ทีนี้มันก็มียกเว้นให้อีกว่า ถ้าเราเป็นผู้ผลิตขนาดเล็ก ได้แก่ OTOP, วิสาหกิจชุมชน หรือ SME ขนาดเล็ก (SME ขนาดเล็ก = จ้างงานไม่เกิน 50 คน, ยอดขายไม่เกิน 100 ล้านบาท ต่อปี) ในช่วงแรก เรายังไม่ต้องทำตามมาตรฐานทุกหมวด คือ ยกเว้นหมวด 1 การบริหารจัดการคุณภาพ, หมวด 5 การดำเนินการด้านเอกสาร, หมวด 7 การควบคุมคุณภาพ และหมวด 10 การตรวจสอบตนเอง ให้ 5 ปี คือจนถึงวันที่ 7 สิงหาคม 2570 เพื่อช่วยธุรกิจขนาดเล็กให้มีเวลาเตรียมตัวเตรียมความพร้อมสำหรับข้อกำหนดมาตรฐานที่บังคับใช้ดังกล่าว

ข้อกำหนดตามมาตรฐาน

อย่างที่บอกไปก่อนหน้าว่า ผู้ผลิตในประเทศส่วนใหญ่เป็นผู้ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่มีกระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงต่ำ ซึ่งจะใช้มาตรฐาน ASEAN GMP เนื้อหาจึง focus ไปที่ข้อกำหนดมาตรฐาน ASEAN GMP

มาตรฐานตามหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขในการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ดี ASEAN GMP

มาตรฐาน GMP ASEAN ประกอบไปด้วย 10 หมวด 2 ภาคผนวก ได้แก่

• นิยามศัพท์
• หมวด 1 การบริหารจัดการคุณภาพ
• หมวด 2 บุคลากร
• หมวด 3 อาคารสถานที่และเครื่องมือ
• หมวด 4 สุขอนามัยและสุขลักษณะ
• หมวด 5 การดำเนินการด้านเอกสาร
• หมวด 6 การดำเนินการผลิต
• หมวด 7 การควบคุมคุณภาพ
• หมวด 8 การจ้างผลิตและการวิเคราะห์
• หมวด 9 ข้อร้องเรียนและการเรียกคืนผลิตภัณฑ์
• หมวด 10 การตรวจสอบตนเอง
• ภาคผนวก 1 บัญชีรายชื่อตำราที่กำหนดวิธีการทดสอบซึ่งได้รับการยอมรับในระดับสากล (List of Internationally accepted references for test methods)
• ภาคผนวก 2 การทวนสอบ (Verification)

ในส่วนของภาคผนวก 2 การทวนสอบ (Verification) เนื้อหาจะประมาณว่าให้จัดทำเอกสารสำหรับ แผน และรายงาน สำหรับ

• การทวนสอบเครื่องจักรและอุปกรณ์
• การทวนสอบกระบวนการ
  ก) การสาธิต
  ข) การทดสอบและการวิเคราะห์
  ค) การควบคุมระหว่างกระบวนการ

คำนิยาม/คำจำกัดความ (Definition) ของ GMP

GMP ย่อมาจากคำว่า Good Manufacturing Practice เป็นระบบ (system) เพื่อสร้างความมั่นใจ (ensuring) ว่าผลิตภัณฑ์ได้รับการผลิตอย่างสม่ำเสมอ (consistency) และได้รับการควบคุม (controlled) ตามมาตรฐานคุณภาพ (quality standard) ที่ได้รับการออกแบบมา (designed) เพื่อลดความเสี่ยง (risk) ที่เกี่ยวข้องกับการผลิตผลิตภัณฑ์ใดๆ ที่ไม่สามารถถูกกำจัด (eliminated) ได้โดยผ่านการทดสอบผลิตภัณฑ์ขั้นสุดท้าย

ขอบเขตของ GMP

GMP จะครอบคลุมทุกด้านของการผลิตตั้งแต่วัตถุตั้งต้น สถานที่และอุปกรณ์ ไปจนถึงการฝึกอบรมและสุขอนามัยส่วนบุคคลของพนักงาน

เอกสารของ GMP

เอกสารที่จัดทำขึ้น (written procedure) โดยละเอียดเป็นสิ่งสำคัญสำหรับแต่ละกระบวนการที่อาจส่งผลต่อคุณภาพ (quality) ของผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป (finished product)

ต้องทีระบบ (system) เพื่อแสดงหลักฐานที่เป็นเอกสาร (document) เพื่อพิสูจน์ว่า (proof) มีการปฏิบัติตามขั้นตอนที่ถูกต้องอย่างสม่ำเสมอในแต่ละขั้นตอนในกระบวนการผลิต และทุกครั้ง (every time) ที่ผลิตผลิตภัณฑ์

วัตถุประสงค์ที่เป็นหัวใจหลักของ GMP

1. ลดข้อผิดพลาดของมนุษย์
2. ป้องกันการปนเปื้อนและเสื่อมคุณภาพของผลิตภัณฑ์
3. ออกแบบระบบเพื่อให้มั่นใจว่าผลิตภัณฑ์ที่ผลิตจะมีคุณภาพโดยสร้างมาตรฐานเพื่อแก้ไขปัญหาในข้อ 1 และ 2

สิ่งที่จะทำให้เกิด GMP

1. Software (ซอฟแวร์)
2. Hardware (ฮาร์ดแวร์)
3. People ware (บุคลากร)

อย่างวัตถุประสงค์ข้อแรก 1. ลดข้อผิดพลาดของมนุษย์ ก็ต้องมีสิ่งต่างๆ ดังนี้

บุคลากรและเอกสาร (People ware and Software)

• ให้หน่วยควบคุมคุณภาพ เป็นอิสระจากหน่วยผลิต และกำหนดความรับผิดชอบแยกจากกันให้ชัดเจน
• การทำงานใดๆต้องปฏิบัติตามขั้นตอนการปฏิบัติงานที่กำหนดขึ้น
• บันทึกสิ่งที่ปฏิบัติและเก็บรักษาไว้
• ให้การศึกษา/ฝึกอบรมแก่บุคลากร

อุปกรณ์/สถานที่ (hardware)

• จัดเตรียมสถานที่ทำในงานให้พอเพียงสำหรับการดำเนินงาน
• จัดเตรียมแสงสว่างที่เพียงพอต่อการทำงานและมีการระบายอากาศที่ดี
• จัดเตรียมแผน/ตารางกำหนดการใช้งานอุปกรณ์ และเครื่องจักรอย่างเหมาะสม
• จัดแบ่งสถานที่สำหรับกิจกรรมการผลิตแต่ละอย่าง และตำแหน่งอุปกรณ์ให้ชัดเจน

วัตถุประสงค์ข้อ 2. ป้องกันการปนเปื้อนและเสื่อมคุณภาพของผลิตภัณฑ์ ก็ต้องมีสิ่งต่างๆ ดังนี้

บุคลากรและเอกสาร (Software & People ware)

• ดำเนินการควบคุมด้านสุขอนามัย มีการทำความสะอาดของสถานที่ปฏิบัติงานและเครื่องมือ อุปกรณ์ /ภาชนะตามวิธีการที่กำหนด
• ควบคุม จำกัดการเข้าออกของบุคลากรที่ไม่เกี่ยวข้องในการผลิต เข้าสู่สถานที่ผลิต

อุปกรณ์/สถานที่ (Hardware)

• จัดให้มีโครงสร้างอาคาร ที่สามารถป้องกันสิ่งปนเปื้อนจากอากาศภายนอกสถานที่เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการปนเปื้อนข้ามระหว่างผลิตภัณฑ์ และต้องกำหนดสถานที่เพื่อใช้สำหรับการทำงานกิจกรรมเดียวในแต่ละพื้นที่
• ต้องจัดให้มีสถานที่เฉพาะสำหรับกิจกรรมการผลิต รวมถึงอุปกรณ์เฉพาะในการดำเนินการ ตั้งแต่การเตรียม, การผสม, การบรรจุและปิดผนึกผลิตภัณฑ์ รวมถึงกิจกรรมอื่น ๆ

วัตถุประสงค์ข้อ 3. ออกแบบระบบเพื่อให้มั่นใจว่าผลิตภัณฑ์ที่ผลิตจะมีคุณภาพโดยสร้างมาตรฐานเพื่อแก้ไขปัญหาในข้อ 1 และ 2 ก็ต้องมีสิ่งต่างๆ ดังนี้

บุคลากรและเอกสาร (Software & People ware)

• มีการตรวจสอบและบำรุงรักษาอุปกรณ์และเครื่องจักร เป็นประจำสม่ำเสมอ
• มีการทวนสอบความถูกต้อง ของทุกขั้นตอนของกิจกรรมต่างๆว่าใช้ได้
• สามารถดำเนินการตามระบบที่กำหนดขึ้นได้ทันที และอย่างเพียงพอเพื่อรับมือกับข้อร้องเรียนที่อาจเกิดขึ้น

อุปกรณ์/สถานที่ (Hardware)

• ต้องทำให้เกิดความมั่นใจว่า มีการบริหารจัดการและการวางแผนด้านสถานที่ของกิจกรรมการผลิตและการทำงานของเครื่องจักรเป็นไปอย่างเหมาะสม ตามกระบวนการที่กำหนด
• มีสถานที่ทดสอบ สำหรับตรวจสอบสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ และผลิตภัณฑ์ว่าเป็นไปตามที่กำหนดไว้ และการทดสอบต้องมีมาตรฐานเพียงพอ เพื่อให้มีความมั่นใจว่าผลิตภัณฑ์ที่ผลิตมีคุณภาพดี

สรุปแนวคิดของ GMP

• สร้างคุณภาพในตัวผลิตภัณฑ์
• ทำให้บุคลากรมีความรู้ ความสามารถ
• มีมาตรฐานการปฏิบัติงาน
• มีการบันทึกในสิ่งที่กระทำและกระทำในสิ่งที่เขียนไว้อย่างเคร่งครัด
• สามารถสืบย้อนข้อมูลที่เกี่ยวข้องได้
• มีการป้องกัน
  • การปนเปื้อน (contamination)
  • การปนเปื้อนข้าม (cross-contamination)
  • การปะปน (mixed up)
• อาคารสถานที่ อุปกรณ์การผลิต กระบวนการผลิต มีการออกแบบ ติดตั้ง บำรุงรักษา ทำความสะอาดง่าย
• มีการควบคุมคุณภาพ
• มีการตรวจสอบตนเอง
• มีระบบจัดการเรื่องร้องเรียน
• มีระบบการเรียกเก็บผลิตภัณฑ์คืน

ภาพรวมเนื้อหาข้อกำหนดของหลักเกณฑ์ในการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ดี (ASEAN GMP)

ในส่วนของภาพรวมเนื้อหาจะลงรายละเอียดว่าในแต่ละหมวดของ GMP ASEAN ประกอบไปด้วยอะไรบ้าง

หมวด 1 การบริหารจัดการคุณภาพ

นึกถึงตอนเราผลิตสินค้า เราจะใช้การสุ่มตรวจวิเคราะห์เพราะเราไม่สามารถหยิบสินค้าทุกชิ้นมาตรวจสอบได้ ดังนั้น แนวคิดของหมวดนี้คือว่า “ทุกหน่วยผลิตภัณฑ์ที่ผลิตขึ้นไม่สามารถทำการวิเคราะห์หรือทดสอบได้ทั้งหมด ดังนั้นคุณภาพของผลิตภัณฑ์ควรถูกสร้างเข้าไปในกระบวนการและตลอดการผลิต” (จะมาหวังว่าผลิตยังไงก็ได้ แล้วค่อยคัดของเสียออกตอนท้ายไม่ได้ เพราะเราตรวจหรือวิเคราะห์สินค้าทุกชิ้นไม่ได้)

ซึ่งเราจะต้องมีการกำหนดว่าใครเป็นผู้รับผิดชอบต่อคุณภาพของผลิตภัณฑ์? ในด้านต่างๆ ได้แก่

• การควบคุมคุณภาพ
• การประกันคุณภาพ
• ทุกหน่วยระบบคุณภาพของสินค้า

โดยการบริหารจัดการนี้ เพื่อทำให้เกิดความมั่นใจในความรับผิดชอบต่อคุณภาพของผลิตภัณฑ์

ซึ่งความรับผิดชอบในด้านการบริหารจัดการ ต้องสร้างความเชื่อมั่นว่า :

• ผลิตภัณฑ์มีความสอดคล้องของข้อบ่งชี้/การใช้ของผลิตภัณฑ์ (ใช้ได้ตามข้อกำหนดและข้อบ่งใช้)
• ผลิตภัณฑ์มีความสม่ำเสมอตามข้อกำหนดทางด้านคุณภาพ (ผลิตแล้วได้ของที่เหมือนกันทุกชิ้น)
• จะไม่มีการส่งผ่านความเสี่ยงไปยังผู้บริโภคทั้งทางด้านความปลอดภัยและคุณภาพ (ไม่มีของเสียหรือไม่ดีหรือไม่ปลอดภัยตกถึงมือผู้บริโภค)
• สามารถคุ้มครองผู้บริโภคได้

หลักการของการบริหารจัดการคุณภาพ

• การบริหารคุณภาพ เป็นกิจกรรมด้านการจัดการที่จัดตั้งขึ้น และดำเนินการตามนโยบายคุณภาพขององค์กร
• ระบบคุณภาพ เป็นโครงสร้างพื้นฐานที่ประกอบด้วย โครงสร้าง ความรับผิดชอบ กระบวนการ และทรัพยากรขององค์กร
• การประกันคุณภาพ เป็นการจัดการเชิงระบบที่จำเป็นเพื่อให้เกิดความมั่นใจว่าผลิตภัณฑ์ มีคุณภาพและความปลอดภัยตามข้อบ่งชี้ด้านคุณภาพ
• หลักเกณฑ์ วิธีการในการผลิตที่ดีเป็นส่วนหนึ่งของการประกันคุณภาพเพื่อให้เกิดความมั่นใจว่า ผลิตภัณฑ์ได้รับการผลิตและควบคุมภายใต้มาตรฐานคุณภาพอย่างเหมาะสมตามข้อบ่งใช้และข้อกำหนดที่จำเพาะของผลิตภัณฑ์
• การควบคุมคุณภาพ เป็นส่วนหนึ่งของหลักเกณฑ์ วิธีการในการผลิตที่ดีเน้นด้านการสุ่มตัวอย่าง ข้อกำหนดเฉพาะ การทดสอบ เอกสาร และการปล่อยผลิตภัณฑ์ออกสู่ตลาด

สรุปการบริหารจัดการคุณภาพ

การประกันคุณภาพเป็นส่วนสำคัญของการบริหารจัดการคุณภาพ โดยการประกันคุณภาพเป็นเหมือนโครงใหญ่ที่ประกอบไปด้วย GMP และใน GMP ประกอบไปด้วย QC, บุคลากร, อาคารและสิ่งอำนวยความสะดวก, เครื่องมือ, มาตรฐานวิธีการปฏิบัติ, การทวนสอบคุณภาพของผลิตภัณฑ์

จะเห็นได้ว่ากระบวนการทั้งหมดเป็นห่วงโซ่ที่ร้อยเรียงกัน เพื่อให้เกิดในส่วนของการประกันคุณภาพที่ดี ถ้าห่วงโซ่ใดห่วงโซ่หนึ่งเกิดขาดออกจากกัน ก็จะทำให้ระบบทั้งหมดไม่สามารถที่จะเกิดขึ้นได้

หมวด 2 บุคลากร

องค์กร คุณสมบัติและความรับผิดชอบ

• มีการกำหนดแผนผังองค์กร
• บุคลากรหลัก คือ หัวหน้าฝ่ายผลิต และหัวหน้าฝ่ายควบคุมคุณภาพมีการจัดทำคำบรรยายลักษณะงาน (Job descriptions) เป็นลายลักษณ์อักษร รวมถึงอำนาจในหน้าที่
• มีการกำหนดคุณสมบัติของบุคลากร (Personal Qualification) เช่น หัวหน้าฝ่ายผลิตควรมีคุณสมบัติอย่างไร จบอะไรมา มีประสบการณ์กี่ปี เป็นต้น

โครงสร้างองค์กร

• โครงสร้างองค์กรโดยเฉพาะฝ่ายผลิตและฝ่ายควบคุมคุณภาพต้องเป็นอิสระไม่ขึ้นต่อกัน
• หน้าที่หลักจะต้องอยู่ในความดูแลของบุคลากรที่มีตำแหน่งงานประจำเต็มเวลา (กำกับดูแลโดยตรงระหว่างการดำเนินการ)

การฝึกอบรม

ต้องจัดให้มีบุคลากรที่ผ่านการฝึกอบรมแล้วในจำนวนที่เพียงพอในการปฏิบัติงานในด้านการผลิตและการควบคุมคุณภาพ ตามวิธีการปฏิบัติและข้อกำนดที่จัดทำไว้

• บุคลากรทุกคนต้องได้รับการฝึกอบรมเกี่ยวกับงานที่ปฏิบัติรวมถึงหลักเกณฑ์และวิธีการในการผลิต
• การฝึกอบรมเกี่ยวกับหลักเกณฑ์และวิธีการในการผลิตต้องดำเนินการตามโปรแกรมการฝึกอบรมที่เขียนไว้
• มีบันทึกการฝึกอบรม
• มีการประเมินประสิทธิภาพของโปรแกรมการฝึกอบรม
• บุคลากรทุกคนที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการผลิต ห้องปฏิบัติการควบคุมคุณภาพ และบุคคลอื่นๆที่มีกิจกรรมซึ่งส่งผลต่อคุณภาพของผลิตภัณฑ์ต้องได้รับการฝึกอบรมในเรื่องการดำเนินงานนั้นๆ และหลักการของหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต (GMP)
• การฝึกอบรมเรื่องหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต (GMP) ควรได้รับการฝึกจากบุคคลที่มีคุณสมบัติเหมาะสม บนพื้นฐานอย่างต่อเนื่องและสม่ำเสมอเพียงพอ เพื่อยืนยันว่าพนักงานมีความคุ้นเคยกับข้อกำหนดหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต ที่เกี่ยวข้องกับหน้าที่ของบุคลากรนั้นๆ
• การบันทึกการฝึกอบรมบุคลากร รวมถึงหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิตควรจัดทำเป็นเอกสารและเก็บรักษาไว้
• ประสิทธิผลของแผนงานการฝึกอบรมควรได้รับการประเมินเป็นระยะ ๆและมีการจัดทำเป็นเอกสาร

หมวด 3 อาคารสถานที่และเครื่องมือ

• อาคารสถานที่สำหรับใช้ในการผลิตต้องมีขนาด การออกแบบ การสร้าง และตั้งอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสมเพื่ออำนวยความสะดวกในการดำเนินงาน (เพื่อลดข้อผิดพลาดของมนุษย์) การทำความสะอาด และการบำรุงรักษาที่เหมาะสม
• การออกแบบอาคารสถานที่ต้องคำนึงถึงการป้องกันการปะปนระหว่างผลิตภัณฑ์ หรือส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ที่แตกต่างกัน และความเป็นไปได้ในการเกิดการปนเปื้อนข้ามจากสารหรือผลิตภัณฑ์ชนิดอื่น
• ต้องมีแสงสว่าง อุณหภูมิ ความชื้น และการระบายอากาศอย่างเหมาะสม
• จัดให้มีบริเวณที่กำหนดในสถานที่ผลิตดังนี้
  • บริเวณการดำเนินการผลิต
  • บริเวณจัดเก็บ
  • บริเวณควบคุมคุณภาพ
  • บริเวณอื่น ๆ

แนวทางการจัดสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร

การจัดสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรเบื้องต้น ตามเอกสาร 2 แนบท้ายประกาศ GMP ให้จัดสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรสำหรับดำเนินการผลิตและการจัดเก็บ อย่างน้อยดังนี้

1. ห้องสำหรับจัดทำเป็นบริเวณจัดเก็บ สามารถกำหนดพื้นที่ดำเนินกิจกรรมในห้อง ดังนีั
   • การรับเข้าวัตถุและวัสดุการบรรจุที่ส่งเข้ามา/บริเวณรับ-ส่งสินค้า
   • การจัดเก็บฉลาก
   • การจัดเก็บวัตถุดิบ
   • การจัดเก็บวัสดุการบรรจุ
   • การกักกันวัตถุดิบ
   • การกักกันวัสดุการบรรจุ
   • การจัดเก็บผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปสถานะกักกัน
   • การจัดเก็บผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปสถานะปล่อยผ่านแล้ว
   • การจัดเก็บผลิตภัณฑ์ไม่ผ่าน, ผลิตภัณฑ์เรียกคืน
   • การสุ่มตัวอย่างวัตถุดิบ วัสดุการบรรจุ
2. ห้องเปลี่ยนเสื้อผ้า
3. ห้องสำหรับเป็นทางเชื่อมต่อการเข้า-ออก วัตถุ/วัสดุการบรรจุ/ผลิตภัณฑ์ เพื่อใช้เป็นฉนวนแยกระดับความสะอาดที่แตกต่างกันระหว่างห้องที่เป็นบริเวณจัดเก็บ กับห้องที่เป็นบริเวณผลิต
4. ห้องชั่ง/เบิกจ่าย (dispensing)
5. ห้องสำหรับจัดทำเป็นบริเวณผลิต สามารถใช้พื้นที่ดำเนินกิจกรรมในห้อง ดังนี้
   • กระบวนการผลิตผลิตภัณฑ์ เช่น การผสม
   • กระบวนการบรรจุปฐมภูมิ
   • การจัดเก็บผลิตภัณฑ์รอบรรจุ/ ผลิตภัณฑ์ระหว่างผลิต
   • การควบคุมผลิตภัณฑ์ระหว่างผลิต (In Process Control; IPC)
6. ห้องสำหรับกระบวนการติดฉลาก บรรจุกล่องทุติยภูมิ
7. ห้องทำความสะอาด สามารถใช้พื้นที่ดำเนินกิจกรรมในห้อง ดังนี้
   • บริเวณล้างเครื่องมือ /อุปกรณ์ทำความสะอาด
   • บริเวณทำความสะอาดภาชนะบรรจุ
   • การเก็บเครื่องมือการผลิตหลังจากทำความสะอาดแล้วในตู้สะอาด
   • การเก็บอุปกรณ์การทำความสะอาดหลังจากทำความสะอาดแล้วในตู้สะอาด
8. ห้องปฏิบัติการควบคุมคุณภาพ สามารถใช้พื้นที่ดำเนินกิจกรรมในห้อง ดังนี้
   • การทดสอบทั่วไป และการทดสอบที่ใช้ที่ใช้เครื่องมือที่ไวต่อการสั่นสะเทือน/การรบกวนไฟฟ้า/ความชื้น
   • การเก็บตัวอย่างอ้างอิง, ตัวอย่างเพื่อศึกษาความคงสภาพ, ตัวอย่างอ้างอิงผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปแต่ละรุ่น

ให้แยกดำเนินการผลิตผลิตภัณฑ์สำหรับใช้ภายนอก กับผลิตผลิตภัณฑ์สำหรับใช้ภายในออกจากกัน

สามารถศึกษาเพิ่มเติมเรื่องสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรได้ที่คู่มือสำหรับโรงงานผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร

หลังจากทราบแนวทางการจัดสถานที่และห้องต่างๆอย่างคร่าวๆไปแล้ว คราวนี้เราจะมาลงรายละเอียดบริเวณต่างๆในสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร

บริเวณดำเนินการผลิต

บริเวณจัดเก็บ

บริเวณควบคุมคุณภาพ

บริเวณอื่นๆ

หมวด 4 สุขอนามัยและสุขลักษณะ

บุคลากร

• บุคลากรทุกคนต้องได้รับการตรวจสุขภาพก่อนรับเข้าทำงาน และจะต้องมีการตรวจสุขภาพเป็นประจำในระหว่างการจ้างงาน (และต้องมีการตรวจเฉพาะตามหน้าที่การปฏิบัติงานด้วย เช่น พนักงานประจำเครื่องบดที่ต้องเจอฝุ่นเยอะๆ จะต้องมีการตรวจปอด และสมรรถนะของปอดร่วมด้วย เป็นต้น)
• ผู้ปฏิบัติงานต้องหลีกเลี่ยงการใช้มือสัมผัสโดยตรงกับวัตถุดิบ ผลิตภัณฑ์ระหว่างผลิต หรือ ผลิตภัณฑ์รอบรรจุ
• ห้ามมิให้มีการสูบบุหรี่ การรับประทานอาหาร การดื่มน้ำหรือเครื่องดื่มและการเคี้ยวของขบเคี้ยว หรือการเก็บอาหาร เครื่องดื่ม บุหรี่หรืออุปกรณ์การสูบ รวมถึงยาประจำตัว ในบริเวณการดำเนินการผลิตห้องปฏิบัติการคุณภาพ บริเวณจัดเก็บ หรือบริเวณอื่นใดที่อาจส่งผลกระทบต่อคุณภาพของผลิตภัณฑ์

อาคารสถานที่

• ห้องสุขาต้องมีจำนวนที่เพียงพอสำหรับพนักงานและมีการระบายอากาศที่ดี
• ห้องเปลี่ยนชุดต้องอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสม
• ต้องจัดให้มีตู้ล็อกเกอร์สำหรับจัดเก็บเสื้อผ้าและทรัพย์สินส่วนบุคคลของพนักงาน และอยู่ในบริเวณที่เหมาะสม
• การเตรียม การจัดเก็บ และการรับประทานอาหารและเครื่องดื่ม ต้องอยู่ในบริเวณที่จัดเตรียมไว้เป็นการเฉพาะ เช่น ห้องรับประทานอาหาร หรือโรงอาหาร
• การใช้ยาฆ่าหนูหรือสัตว์กัดแทะ สารกำจัดแมลง สารรมควัน และสารทำความสะอาด ต้องไม่ทำให้เกิดการปนเปื้อนเครื่องมือ วัตถุดิบ วัสดุการบรรจุ ผลิตภัณฑ์
• มีวิธีการปฏิบัติการทำความสะอาดสถานที่ วิธีการที่ใช้ เครื่องมือ วัสดุที่ใช้ และสถานที่ที่ต้องทำความสะอาด
• ไม่อนุญาตให้นำสัตว์เลี้ยงเข้ามาในบริเวณโดยรอบสถานที่ผลิต

เครื่องมือและและสิ่งอำนวยความสะดวก

• เครื่องมือที่ทำความสะอาดแล้วต้องเก็บไว้ในสถานที่ที่สะอาด และต้องติดป้ายแสดงสถานะการทำความสะอาดให้ชัดเจน
• ต้องมีการตรวจสอบความสะอาดของเครื่องมือก่อนการใช้งานในแต่ละครั้ง
• ควรใช้วิธีการทำความสะอาดแบบสุญญากาศ (ลมดูด) หรือแบบเปียก (การล้าง)้
• ต้องระมัดระวังการใช้แรงดันลมในการเป่าและการใช้แปรงทำความสะอาด ถ้าเป็นไปได้ควรหลีกเลี่ยง (เพราะทำให้เกิดการปะปนหรือปนเปื้อนข้ามได้ เช่น เวลาเราเป่า ฝุ่นมันก็ฟุ้งกระจาย ไปปนเปื้อนกับอย่างอื่นได้ เป็นต้น)
• ต้องมีพื้นที่เพียงพอสำหรับการทำความสะอาดและจัดเก็บเครื่องมือและสิ่งอำนวยความสะดวกที่เคลื่อนที่ได้รวมถึงวัสดุที่ใช้ในการทำความสะอาด โดยพื้นที่ดังกล่าวควรแยกออกจากบริเวณที่มีกระบวนการผลิต
• มีวิธีการปฏิบัติสำหรับการทำความสะอาดเครื่องมือ และภาชนะบรรจุที่ใช้ในการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร
• ต้องจัดทำและเก็บรักษาบันทึกการทำความสะอาด และการตรวจสอบที่เหมาะสมสำหรับเครื่องมือที่ทำความสะอาดแล้วก่อนการนำไปใช้งาน

หมวด 5 การดำเนินการด้านเอกสาร

หลักการ

• เพื่อป้องกันการผิดพลาดจากการสื่อสาร
• เพื่อช่วยให้มีความเข้าใจในมาตรฐานหรือข้อกำหนดในการดำเนินกิจกรรม และสามารถปฏิบัติไปในแนวทางเดียวกันได้
• เพื่อช่วยควบคุม ตรวจสอบและบันทึกกิจกรรมทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับระบบการบริหารจัดการคุณภาพ

การดำเนินการด้านเอกสาร

• การดำเนินการด้านเอกสารที่ดีเป็นส่วนประกอบที่สำคัญของระบบประกันคุณภาพ ซึ่งควรต้องจัดทำในทุกๆองค์ประกอบของหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต
• ระบบการดำเนินงานด้านเอกสารที่จัดทำขึ้นหรือนำมาใช้ต้องมีวัตถุประสงค์หลักในการจัดทำ ติดตาม และบันทึก ในทุก ๆ ด้านของกระบวนการผลิต การควบคุมคุณภาพ การประกันคุณภาพ
• ต้องบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรเพื่อใช้เป็นหลักฐานของการปฏิบัติงาน (ถ้าตอนไปตรวจ GMP แล้วเราบอกว่าเราปฏิบัติแต่ไม่มีเอกสารหลักฐาน =จะถือว่าไม่มีการปฏิบัติงานนั้นๆ)
• เอกสารที่เขียนอย่างชัดเจนจะป้องกันข้อผิดพลาดจากการสื่อสารด้วยการพูด และทำให้สามารถสอบกลับถึงประวัติของการผลิตผลิตภัณฑ์แต่ละรุ่นได้ ตั้งแต่การสั่งซื้อวัตถุดิบจนถึงการกระจายผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป
• ต้องบันทึกทุกกิจกรรมที่ดำเนินการในการบำรุงรักษา การเก็บรักษา การควบคุมคุณภาพ การกระจายผลิตภัณฑ์และเรื่องอื่น ๆ ที่เชื่อมโยงกับหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต (GMP)
• สำหรับการดำเนินงานด้านการผลิต ระบบเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องต้องมีการเตรียมไว้
• ระบบเอกสารประกอบด้วยสูตรตำรับและคำแนะนำการผลิต ข้อกำหนด วิธีการปฏิบัติ และบันทึก ต้องจัดทำเป็นลายลักษณ์อักษรโดยไม่มีข้อผิดพลาด และมีความชัดเจน
• เอกสารที่เขียนอย่างชัดเจนจะป้องกันข้อผิดพลาดจากการสื่อสารด้วยการพูดหรือการเขียนแบบไม่เป็นทางการ
• เป็นการประกันคุณภาพของทุก ๆ กิจกรรมที่เกี่ยวข้องให้ดำเนินการอย่างถูกต้องตามที่วางแผนและรับรองไว้
• เพื่อบรรลุถึงความสม่ำเสมอและการปรับปรุงคุณภาพ
• จุดประสงค์ในการดำเนินงานด้านเอกสาร:
  • เพื่อให้มั่นใจว่ามีข้อกำหนดของวัตถุดิบ และมีวิธีการผลิตและการควบคุมคุณภาพ
  • ผู้ปฏิบัติงานทราบว่าจะต้องทำอะไร
  • ระบุหน้าที่ความรับผิดชอบและอำนาจหน้าที่
  • เพื่อให้มั่นใจว่าผู้ที่ได้รับมอบหมายและมีหน้าที่ปฏิบัติมีข้อมูลครบถ้วนพอที่จะทำการปล่อยผ่าน
  • เป็นหลักฐานข้อมูลในการตรวจสอบ
  • เป็นพื้นฐานในการปรับปรุง

การควบคุมเอกสาร

• มีการรับรอง ลงลายมือชื่อและวันที่โดยผู้ที่ได้รับมอบหมาย
• ได้รับการมอบหมายอย่างเหมาะสมก่อนที่จะมีการเปลี่ยนแปลงใด ๆ
• ต้องลงบันทึกให้สมบูรณ์เมื่อปฏิบัติงานแต่ละขั้นตอนเสร็จสิ้น การบันทึกกิจกรรมสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการผลิตผลิตภัณฑ์ต้องสอบกลับได้
• ต้องมีวิธีการในการแยกระหว่างเอกสารตัวจริงและเอกสารที่ทำสำเนาขึ้นมา (เช่น ประทับตรา เอกสาร “MASTER” สีแดง บนเอกสารฉบับจริง และประทับตรา “CONTROLLED COPY” บนเอกสารที่ทำสำเนาแจกจ่าย)
• เอกสารที่แจกจ่ายต้องมีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร (เช่นการใช้ บัญชีรายชื่อเอกสารแจกจ่าย)
• ควรจัดทำบัญชีรายชื่อ/ดัชนีของเอกสารทุกประเภท

เอกสารล้าสมัย:

• เอกสารควบคุมทั้งหมดจะต้องรับคืนจากผู้ใช้งานในแผนกต่าง ๆ โดยดูจากบัญชีรายชื่อการแจกจ่ายสำเนา และจะต้อง
  ทำลายด้วยวิธีการที่เหมาะสมเพื่อป้องกันการนำเอกสารที่ยกเลิกกลับมาใช้

การแจกจ่ายเอกสาร

• ต้องเป็นเอกสารที่ปัจจุบันเท่านั้น ที่นำไปแจกจ่าย
• สำเนาเอกสารที่แจกจ่ายไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และที่ตำแหน่งการใช้งาน เช่น คำแนะนำในการผลิตและการบรรจุ ต้องอยู่ในบริเวณผลิต ขณะที่วิธีการทดสอบต้องอยู่ในห้องปฏิบัติการควบคุมคุณภาพ
• เฉพาะแผนกควบคุมเอกสาร หรือ QA/QC ที่มีอำนาจในการแจกจ่ายเอกสาร โดยสอดคล้องตามวิธีปฏิบัติงานที่ได้เขียนไว้

การทบทวนและปรับปรุงเอกสาร

• เอกสารต้องมีการทบทวนอย่างสม่ำเสมอเพื่อยืนยันว่าเป็นปัจจุบัน
• การเปลี่ยนแปลงวิธีปฏิบัติงาน/หรือขั้นตอนในเอกสาร จะต้องควบคุมการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวอย่างเหมาะสม และรับรองโดยผู้มีอำนาจหน้าที่
• เอกสารที่มีการปรับปรุงขึ้นมาใหม่จะต้องระบุ:
  • วันที่ที่ทำการปรับปรุง
  • เหตุผลที่ทำการปรับปรุง
  • วันที่มีผลบังคับใช้

การจัดเก็บเอกสาร

• เอกสารที่เกี่ยวกับรุ่นผลิตที่ต้องเก็บรักษาไว้ 1 ปีหลังวันสิ้นอายุของผลิตภัณฑ์รุ่นผลิตนั้น

เอกสารจำเป็นที่เกี่ยวกับหลักเกณฑ์และวิธีการในการผลิตผลิตภัณฑ์ ตามมาตรฐาน ASEAN GMP

• ข้อกำหนด
  • ข้อกำหนดสำหรับวัตถุดิบจากธรรมชาติ
  • ข้อกำหนดสำหรับวัตถุตั้งต้นและวัสดุการบรรจุ
  • ข้อกำหนดสำหรับผลิตภัณฑ์ระหว่างผลิตและผลิตภัณฑ์รอบรรจุ
  • ข้อกำหนดสำหรับผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป
• เอกสารการดำเนินการผลิต
  • สูตรการผลิตและคำแนะนำกระบวนการผลิต
  • คำแนะนำการบรรจุ
  • บันทึกกระบวนการผลิต
  • บันทึกรุ่นการบรรจุ
• วิธีการปฏิบัติและบันทึก
  • วิธีการปฏิบัติสำหรับการใช้เครื่องมือ
  • วิธีการปฏิบัติสำหรับการสุ่มตัวอย่าง
  • บันทึกการรับ การจ่ายวัตถุดิบ วัตถุตั้งต้น
  • บันทึกของการจำหน่ายผลิตภัณฑ์แต่ละรุ่น

หมวด 6 การดำเนินการผลิต

ข้อกำหนดทั่วไป

• ไม่ทำการผลิตผลิตภัณฑ์ต่างชนิดกันในห้องเดียวกันในเวลาเดียวกัน
• ให้มีป้ายบ่งชี้ของผลิตภัณฑ์หรือวัตถุที่กำลังอยู่ในกระบวนการ
• การทำงานกับวัตถุและวัสดุการบรรจุ หรือผลิตภัณฑ์ชนิดแห้ง ต้องระวังการฟุ้งกระจายของฝุ่น

วัตถุตั้งต้น (Starting Materials)

• จัดซื้อวัตถุตั้งต้นจากผู้ส่งมอบที่ผ่านการรับรอง
• การส่งมอบทุกครั้งต้องตรวจสอบความสมบูรณ์ รวมทั้งตรวจสอบความถูกต้อง เช่น การปิดผนึกของภาชนะบรรจุ ความถูกต้องตรงกัน ระหว่างใบส่งของกับฉลากของผู้ส่งมอบ
• วัตถุตั้งต้นที่จัดเก็บในบริเวณจัดเก็บต้องมีการติดฉลากที่เหมาะสม

การดำเนินการกระบวนการผลิตผลิตภัณฑ์ระหว่างการผลิตและผลิตภัณฑ์รอบรรจุ

• บุคลากรด้านการผลิต ต้องปฏิบัติงานตามวิธีการปฏิบัติที่กำหนดและอนุมัติไว้สำหรับทุกขั้นตอนของแต่ละกระบวนการผลิต
• ต้องทำการควบคุมระหว่างกระบวนการผลิต และการควบคุมสภาวะแวดล้อมการผลิตรวมถึงมีการบันทึก

วัสดุการบรรจุ

• วัสดุการบรรจุที่พิมพ์ข้อความแล้ว ต้องเก็บรักษาอย่างปลอดภัย
• วัสดุการบรรจุที่เหลือจากการใช้งานซึ่งพิมพ์หมายเลขรุ่นผลิตแล้วต้องนำไปทำลายและมีบันทึกการทำลาย (ที่ต้องทำลาย เพราะถ้ามันหลุดรอดออกไป อาจเอาไปทำยาปลอมได้ แล้วเราจะแยกด้วยสายตาจากภายนอกได้ยาก เพราะแพคเกจจิ้งเหมือนของจริงทุกอย่าง)
• ภาชนะบรรจุก่อนการบรรจุต้องสะอาด และกำจัดสิ่งปนเปื้อน

การดำเนินการบรรจุ

• ก่อนเริ่มดำเนินการบรรจุ ต้องจัดให้บริเวณที่ทำงาน สายการบรรจุ เครื่องพิมพ์ และอุปกรณ์อื่นมีความสะอาดและปราศจากผลิตภัณฑ์อื่นใด วัสดุการบรรจุ หรือเอกสารของการบรรจุครั้งก่อนหลงเหลืออยู่ (Line Clearance)
• มีหลักฐานการตรวจสอบและบันทึกความถูกต้องของการพิมพ์ เช่น รุ่นผลิต วันสิ้นอายุ

หมวด 7 การควบคุมคุณภาพ

ข้อกำหนดทั่วไป

• มีการดำเนินการที่เกี่ยวข้องกับการสุ่มตัวอย่าง ข้อกำหนด การทดสอบ การดำเนินการด้านเอกสารและวิธีปฏิบัติเกี่ยวกับการปล่อยผ่าน เพื่อจำหน่ายหรือส่งมอบ
• หากฝ่ายควบคุมคุณภาพขององค์กรไม่สามารถทำการวิเคราะห์ในบางหัวข้อได้ สามารถใช้บริการจากห้องปฏิบัติการภายนอกที่ได้รับการรับรองหรือได้รับการยอมรับเพื่อทำการวิเคราะห์ดังกล่าวได้

การสุ่มตัวอย่าง

• วัตถุดิบธรรมชาติที่ยังไม่ผ่านกระบวนการใด ๆ ต้องดำเนินการด้วยความระมัดระวังเป็นพิเศษโดยบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะ ทั้งนี้ ในแต่ละรุ่นการผลิตต้องมีการจัดทำเอกสารเฉพาะสำหรับแต่ละรุ่นไว้

การทดสอบ

• การควบคุมระหว่างกระบวนการผลิตทั้งหมดที่ทำในบริเวณการดำเนินการผลิตโดยบุคลากรฝ่ายผลิต ต้องดำเนินการตามวิธีการที่ได้รับการอนุมัติจากฝ่ายควบคุมคุณภาพ และมีการบันทึกผลการทดสอบไว้

การติดตามความคงสภาพอย่างต่อเนื่อง

วัตถุประสงค์ : เพื่อตรวจติดตามอายุการใช้ของผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ผลิตจริง

• มีการติดตามความคงสภาพอย่างน้อย 1 รุ่นที่ผลิตต่อปี/ทะเบียน ทุกประเภทของวัสดุการบรรจุปฐมภูมิที่ใช้

หมวด 8 การจ้างผลิตและการวิเคราะห์

ในกรณีที่ผู้ประกอบการมีการจ้างหน่วยงานภายนอกผลิตหรือวิเคราะห์ ต้องปฏิบัติตามหมวดนี้ด้วย

• การจ้างการผลิตและการวิเคราะห์ต้องมีการกำหนดเงื่อนไข ข้อตกลงและการควบคุมให้ชัดเจนเพื่อหลีกเลี่ยงการเข้าใจผิด
• สัญญาจ้างต้องระบุถึงวิธีการและความรับผิดชอบของผู้ที่ได้รับมอบหมายปล่อยผ่านผลิตภัณฑ์แต่ละรุ่นออกจำหน่ายให้ชัดเจน
• หน้าที่ผู้ว่าจ้าง ต้องมีการประเมินความสามารถของผู้รับจ้าง
• หน้าที่ผู้รับจ้าง ต้องไม่ทำกิจกรรมใด ๆ ที่อาจเกิดผลเสียต่อคุณภาพของผลิตภัณฑ์ที่ผลิตหรือวิเคราะห์หรือทดสอบ

รายละเอียดของสัญญาจ้าง

• กำหนดวิธีการปล่อยผ่านผลิตภัณฑ์แต่ละรุ่นเพื่อจำหน่ายของหัวหน้า QC
• ระบุผู้ใดรับผิดชอบการจัดซื้อ การทดสอบ และปล่อยผ่านวัตถุตั้งต้นวัสดุการบรรจุ
• ผู้ใดรับผิดชอบในการดำเนินการผลิตและการควบคุมคุณภาพ
• ผู้ใดรับผิดชอบในการสุ่มตัวอย่างและวิเคราะห์ (กรณีจ้างการวิเคราะห์) และผู้รับจ้างจะทำการสุ่มตัวอย่างที่สถานที่ของผู้ผลิตหรือไม่
• ผู้รับจ้างต้องมีบันทึกในการประเมินคุณภาพผลิตภัณฑ์ เพื่อตรวจสอบในกรณีมีการร้องเรียน
• สัญญาต้องกำหนดวิธีการปฏิบัติในการดำเนินการกับข้อบกพร่องหรือการเรียกเก็บผลิตภัณฑ์คืนของผู้ว่าจ้าง (กรณีจ้างผลิต)
• ระบุให้ผู้ว่าจ้างสามารถเข้าตรวจเยี่ยมสถานที่ปฏิบัติงานของผู้รับจ้างได้

หมวด 9 ข้อร้องเรียนและการเรียกคืนผลิตภัณฑ์

ข้อร้องเรียนเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์

• ข้อร้องเรียนทุกคำร้องต้องมีการสืบสวนและประเมินผล
• การตรวจสอบผลิตภัณฑ์รุ่นอื่นว่ามีผลด้วยหรือไม่ (เช่น รุ่นข้างเคียง คือ รุ่นก่อนหน้า และรุ่นหลังของรุ่นผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการร้องเรียน)
• การดำเนินการ กรณีพบผลิตภัณฑ์สมุนไพรปลอม หรือปัญหารุนแรงอื่นที่เกิดกับคุณภาพของผลิตภัณฑ์
• ต้องกำหนดผู้ที่รับผิดชอบในการจัดการกับข้อร้องเรียน
• ต้องสรุปผลการดำเนินการที่เกี่ยวข้องกับข้อร้องเรียน ให้แก่สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาและผู้ร้องเรียนทราบ

การเรียกคืนผลิตภัณฑ์

• กระบวนการเรียกคืนต้องคำนึงถึงระดับความรุนแรงและความเร่งด่วนของการเรียกคืน ซึ่งต้องสอดคล้องกับข้อกำหนดของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
• การเรียกคืนผลิตภัณฑ์ที่สงสัย หรือที่แน่ใจว่ามีข้อบกพร่องหรือเป็นอันตราย ต้องดำเนินการทันที
• ต้องกำหนดผู้ที่รับผิดชอบในการดำเนินการและประสานงานในการเรียกคืนผลิตภัณฑ์
• สามารถทำได้ทันที และตลอดเวลา
• มีการทดสอบประสิทธิภาพการเรียกคืนผลิตภัณฑ์ (หากไม่มีการเรียกคืนจริง ก็ต้องมีแผน มีการซักซ้อม)

หมวด 10 การตรวจสอบตนเอง

• ต้องทำการตรวจสอบตนเองเพื่อให้มีการตรวจติดตามการปฏิบัติว่ามีการดำเนินการอย่างถูกต้องเป็นไปตามหลักการของหลักเกณฑ์และวิธีการในการผลิต
• ดำเนินการครอบคลุมทุกหมวด : บุคลากร อาคารสถานที่ เครื่องมือ การดำเนินการผลิต การจำหน่ายผลิตภัณฑ์สมุนไพร ฯลฯ
• ดำเนินการอย่างเป็นอิสระ มีการมอบหมายผู้รับผิดชอบจากองค์กรที่ชัดเจน (ไม่เอาฝ่ายเดียวกันไปตรวจฝ่ายเดียวกัน)
• มีหลักฐานดำเนินการ มีการแก้ CAPA

แนวทางการตรวจประเมินสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร

หลังจากเรารู้ประกาศฉบับใหม่ + เนื้อหาใน GMP ASEAN แล้ว คราวนี้เราจะมาลงลึกในเรื่องแนวทางการตรวจประเมิน

อย่างที่ได้กล่าวไว้ในบทนำว่า ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ความเสี่ยงสูง (ยาปราศจากเชื้อ หรือดัดแปลงการปลดปล่อยยา หรือใช้ระบบการนำส่งยาแบบใหม่ หรือใช้เทคโนโลยีขั้นสูงในกระบวนการผลิต) เราจะใช้ PIC/s GMP ในการตรวจ ซึ่งจะตรวจประเมินตามความเสี่ยง (Risk Base Approach)

สำหรับผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่มีความเสี่ยงต่ำ เราจะใช้ ASEAN GMP ในการตรวจ ซึ่งอาจจะใช้ Risk Base Approach หรือ checklist แล้วแต่กรณี

สำหรับวัตถุดิบจากสมุนไพรที่มีความเสี่ยงต่ำ เราจะใช้ GHPP ในการตรวจ ซึ่งจะใช้แนวทาง Risk Base Approach ในการตรวจประเมิน

แนวทางการตรวจประเมินด้วย ASEAN GMP

อย่างที่บอกไปว่าผู้ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรส่วนใหญ่ในประเทศ เป็นผู้ผลิตที่มีความเสี่ยงต่ำ ซึ่งต้องใช้ ASEAN GMP ในการตรวจ ซึ่งแนวทางการตรวจโดยใช้ ASEAN GMP จะมี 2 รูปแบบ คือ

1. การตรวจเพื่อออกหนังสือรับรอง (Certification) GMP ASEAN อันนี้เราจะใช้ Risk Base Approach คือจะใช้การตรวจประเมินที่เน้นหลักการและการวิเคราะห์ความเสี่ยงเป็นหลักในการตรวจสอบ คือตรวจครบทั้ง 10 หมวด โดยใช้การวิเคราะห์ความเสี่ยงในการตรวจประเมิน
2. การตรวจโดยไม่ออกหนังสือรับรอง เราจะใช้การตรวจแบบ Checklist ซึ่งจะเป็นการตรวจประเมินตามกฎหมาย เป็นการย่อย GMP ASEAN ทั้ง 10 หมวดให้เราในรูปแบบ checklist

ตรวจเพื่อออกหนังสือรับรอง GMP ASEAN

อย่างที่บอกไปว่าการตรวจเพื่อออกหนังสือรับรอง GMP ASEAN จะใช้แนวทาง Risk Base Approach ซึ่งจะตรวจทั้ง 10 หมวด + 2 ภาคผนวก โดย

1. เจ้าหน้าที่ผู้ตรวจประเมินต้องมีคุณสมบัติตามคู่มือขั้นตอนการปฏิบัติงานที่ อย. กำหนดไว้
2. การตรวจประเมิน จากความเสี่ยงของกิจกรรม ตรวจสอบจุดวิกฤต นำไปสู่การหาความเชื่อมโยงในภาพรวมของระบบการผลิต ระบบควบคุมคุณภาพ และระบบประกันคุณภาพ
3. มีการจัดประเภทข้อบกพร่อง
4. ผู้ผลิตต้องแก้ไขข้อบกพร่อง (CAPA) จนแล้วเสร็จจึงสามารถออกหนังสือรับรองมาตรฐานได้

การตรวจโดยไม่ออกหนังสือรับรอง

อันนี้เราจะใช้ checklist ในการตรวจ ซึ่งถ้าใครไม่ได้รับการยกเว้น 4 หมวด (หมวด 1 การบริหารจัดการคุณภาพ, หมวด 5 การดำเนินการด้านเอกสาร, หมวด 7 การควบคุมคุณภาพ และหมวด 10 การตรวจสอบตนเอง) เราถูกตรวจ 250 ข้อ

แต่ถ้าเราได้รับการยกเว้น 4 หมวด เราจะถูกตรวจ 164 ข้อ

ทั้งนี้จำนวนข้อขึ้นอยู่กับกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับผู้ผลิตซึ่งผู้ตรวจจะต้องมีการประเมินจากข้อมลูของผู้ผลิตแต่ละรายอีกครั้ง

อย่างไรก็ตรวจประเมิน จะไม่ได้ลงรายละเอียดเหมือน Risk Base Approach แต่จะติ๊กแค่มี/ไม่มีในข้อนั้นๆ แค่นั้น

ปล.ผู้ที่ได้รับการยกเว้น 4 หมวด เป็นเวลา 5 ปี ได้แก่ OTOP, วิสาหกิจชุมชน หรือ SME ขนาดเล็ก (SME ขนาดเล็ก = จ้างงานไม่เกิน 50 คน, ยอดขายไม่เกิน 100 ล้านบาท ต่อปี)

สำหรับแนวทางการตรวจประเมินโดย ไม่ออกหนังสือรับรอง (Checklist) มีดังนี้

1. ตรวจโดย เจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจตาม พรบ. ผลิตภัณฑ์สมุนไพร (ตอนนี้มีแต่เจ้าหน้าที่ อย. อนาคตอาจมีเจ้าหน้าที่ สสจ. ร่วมด้วย)
2. การตรวจประเมินเป็นไปตามแบบตรวจประเมินสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร
3. ไม่มีการจัดประเภทข้อบกพร่อง (มีแค่ ผ่าน/ไม่ผ่าน มี/ไม่มี)
4. มีการจัดเกณฑ์ในการผ่านการตรวจประเมิน

การตรวจประเมิน GMP ASEAN ตามรูปแบบ Checklist

การตรวจประเมินแบบ checklist เราจะแบ่งออกเป็น 3 ส่วน คือ

ส่วนที่ 1 เป็นส่วนบันทึกข้อมูลในระหว่างการตรวจประเมินทั้งในส่วนของข้อมูลสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ได้รับการตรวจประเมิน และรายชื่อของเจ้าหน้าที่ผู้เป็นทีมตรวจประเมิน

ส่วนที่ 2 เป็นส่วนของแบบตรวจประเมินสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร ซึ่งให้ผู้ตรวจพิจารณาข้อมูล ณสถานที่ผลิต ว่ามีการปฏิบัติสอดคล้องครบถ้วนตามข้อกำหนดหรือไม่

ความหมายของอักษรย่อใน Checklist ส่วนที่ 2

• Conformity (C) (สอดคล้องกับข้อกำหนด) หมายถึง การปฏิบัติมีความสอดคล้องและครบถ้วนตามหลักเกณฑ์และข้อกำหนด (ให้คิดเป็น 1 คะแนน)
• Non conformity (N/C) (ไม่สอดคล้องกับข้อกำหนด) หมายถึง สิ่งที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนดหรือไม่พบเอกสาร ไม่พบการปฏิบัติ หรือไม่มีมาตรการในการจัดการให้สอดคล้องกับข้อกำหนด (ให้คิดเป็น 0 คะแนน)
• Non available (N/A) (ไม่เกี่ยวข้องกับผู้ผลิต) หมายถึง ไม่มีการประเมินในหัวข้อดังกล่าว (เช่นได้รับการยกเว้น) หรือไม่เกี่ยวข้องกับกิจกรรมการผลิตของผู้ผลิต (เป็นส่วนที่นำไปหักจากจำนวนข้อทั้งหมดที่กำหนดแล้วหาออกมาเป็นคะแนนเต็มรวม)

ช่องหมายเหตุ สามารถบันทึกข้อมูลหรือลักษณะสิ่งที่สังเกตเห็นตามสภาพขณะนั้น โดยเฉพาะข้อมูลที่ตรวจพบว่า “ไม่สอดคล้องกับข้อกำหนด (N/C)” และจะสามารถช่วยในการนำไปใช้เป็นข้อมูลในการตรวจประเมินครั้งต่อไป นอกจากนี้จะยังสามารถใช้เป็นข้อมูลในการบันทึกข้อเสนอแนะหรือชื่นชมในจุดเด่นของผู้ผลิตได้อีกด้วย

ส่วนที่ 3 เป็นส่วนสรุปผลการตรวจประเมิน และลงนามร่วมกันระหว่างผู้ผลิต และเจ้าหน้าที่ที่ร่วมตรวจประเมิน

สรุปผลคะแนนการตรวจประเมิน

วิธีการคิดร้อยละของคะแนนที่ได้

• ร้อยละของคะแนนที่ได้ = คะแนนที่ได้ (C) x 100/คะแนนเต็มรวม
• วิธีการคิดคะแนนเต็มรวมให้นำคะแนนเต็มในทุกข้อกำหนดมารวมกัน แล้วหัก คะแนนข้อที่ไม่เกี่ยวข้องออก (N/A)

ตัวอย่าง

ผู้ผลิต รายเล็กที่ได้รับการยกเว้น 4 หมวด ได้รับการตรวจประเมินให้ มีคะแนนที่ได้ (C) 120 คะแนนและพบข้อกำหนดที่ไม่เกี่ยวข้อง (N/A) กับผู้ผลิตรายนี้อีก จำนวน 10 ข้อ

วิธีคิด คะแนนเต็มรวมของผู้ผลิตรายเล็ก =164 -10 = 154 คะแนน

ร้อยละของคะแนนที่ได้ = คะแนนที่ได้ (C) x 100/คะแนนเต็มรวม = 120 x 100/154 = 77.92

สรุปผลการตรวจประเมิน

เกณฑ์การยอมรับผลการตรวจประเมิน

ต้องมีผลร้อยละของคะแนนไม่น้อยกว่าร้อยละ 60 และ ไม่พบข้อบกพร่องที่อาจนำไปสู่ข้อบกพร่องร้ายแรง(ข้อที่มีสัญลักษณ์ ***) จึงจะถือว่า “ผ่าน”

ข้อบกพร่องร้ายแรง คือ ข้อบกพร่องในการดำเนินการผลิตที่ก่อให้เกิดความเสี่ยงที่มีผลทำให้ผลิตภัณฑ์ที่ผลิตเป็นอันตรายต่อคนหรือสัตว์ที่ป่วย หรือผลิตภัณฑ์ที่อาจส่งผลทำให้เกิดสารตกค้างที่ก่อให้เกิดอันตรายในสัตว์ที่ใช้เป็นอาหาร นอกจากนี้ ยังหมายความรวมถึงกรณีมีการตรวจพบว่าผู้ผลิตมีเจตนาหลอกลวง ปลอมแปลง หรือแสดงข้อมูลหรือผลิตภัณฑ์เป็นเท็จ

จะเห็นได้ว่าถึงแม้การตรวจแบบ Checklist จะไม่มีการจัดประเภทข้อบกพร่อง แต่ถ้ามีข้อบกพร่องร้ายแรง ก็ถือว่าตกเกณฑ์การตรวจประเมินทันที

หมายเหตุ หากพบว่ามีการปฏิบัติที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนดดังกล่าว พนักงานเจ้าหน้าที่สามารถดำเนินการตามกฎหมายแล้วแต่กรณีต่อไป

ระดับคะแนนการตรวจประเมิน

1. ระดับทองแดง = ผลร้อยละของคะแนนร้อยละ 60 -70
2. ระดับเงิน = ผลร้อยละของคะแนนร้อยละ 71 -80
3. ระดับทอง = ผลร้อยละของคะแนนร้อยละ 81 ขึ้นไป

อย่างไรก็ดี ถึงแม้ว่าการตรวจแบบ checklist จะไม่ได้ GMP ASEAN certification แต่ก็ได้เป็นเกียรติบัตรแทน

สำหรับตัวอย่าง Checklist สามารถศึกษารายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ คู่มือการดำเนินการสำหรับผู้ประกอบการที่มีกระบวนการผลิตซึ่งมีความเสี่ยงต่ำ

The post สรุปประชุมชี้แจงแนวทางในการดำเนินการเกี่ยวกับการตรวจประเมินสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรครั้งที่ 1 (27/03/66) appeared first on บันทึกของเภสัชอู๋.

การประเมินข้อบกพร่องจากผลการตรวจประเมิน GDP ของผู้รับอนุญาตนำหรือสั่งยาแผนปัจจุบันเข้ามาในราชอาณาจักร

การตรวจ GDP ของผู้นำสั่งฯในปีที่ 2565 ผ่านมา ตรวจตามประกาศ GDP PIC/s 2564 ซึ่งจะเน้นที่ 5 หมวด ได้แก่

• หมวดที่ 1 การบริหารจัดการคุณภาพ
• หมวดที่ 2 บุคลากร
• หมวดที่ 3 อาคารสถานที่และอุปกรณ์
• หมวดที่ 5 การดำเนินการ
• หมวดที่ 7 การจ้างหน่วยงานภายนอก

จะเห็นได้ว่าหมวดที่เจอข้อบกพร่องเยอะคือหมวดที่ 4 เรื่องระบบเอกสาร เพราะตรวจเอกสาร เลยเจอเรื่องเอกสารเยอะ กับหมวดที่ 1 อาจเป็นเพราะผู้ประกอบการยังใหม่อยู่กับเรื่อง GDP เลยยังไม่เข้าใจเรื่องระบบการบริหารจัดการคุณภาพเท่าไร ส่วนหมวดที่ 9 เจอข้อบกพร่องน้อยเพราะไม่ได้ไปตรวจจริง ดังนั้นตรวจ onsite รอบหน้าจะเน้นที่หมวดที่ 9

ข้อบกพร่องที่พบบ่อย

หมวดที่ 1 การบริหารจัดการคุณภาพ

• ไม่ได้ทำ Quality manual
• SMF ขาดข้อมูลสำคัญ เช่น ผู้ที่ติดต่อได้ 24 ชม.

หมวดที่ 2 บุคลากร

• บริษัทไม่ได้แต่งตั้งผู้ที่ได้รับมอบหมาย (Designated Responsible person) ในงานด้านระบบคุณภาพ หรือกำหนดหน้าที่ความรับผิดชอบของผู้ที่ได้รับมอบหมายไม่ครบถ้วน
  ปล.อาจจะไม่ได้ทำเป็นหนังสือแต่งตั้งก็ได้ แต่ต้องกำหนดใน SMF
• ไม่มีบันทึก training
• กำหนดหน้าที่ผู้รับผิดชอบใน Job Description ไม่ครบถ้วน

หมวดที่ 3 อาคาร สถานที่ และอุปกรณ์

• อาคารสถานที่ไม่สามารถป้องกันสัตว์และแมลง
• การแบ่งพื้นที่จัดเก็บบริเวณจัดเก็บยารอทำลาย ยาที่เรียกเก็บคืน ยาที่เรียกคืน และยาที่ไม่ผ่านข้อกำหนด ยังไม่โอเค มีความเสี่ยงจะปะปนกับผลิตภัณฑ์สินค้าสำหรับขาย
• ไม่พบการควบคุมอุณหภูมิและสภาวะแวดล้อมในการจัดเก็บยา
• การบันทึกอุณหภูมิและความชื้นไม่ตรงกับที่ระบุไว้ใน SOP
• อุณหภูมิที่วัดได้ต่ำกว่าข้อกำหนดที่ตั้งไว้
• ยังไม่มีการลงข้อมูลบันทึกสภาวะแวดล้อมในการจัดเก็บยา
• ไม่ได้จัดทำ Protocol ของ Temperature mapping
• ไม่ได้วาง thermometer ตามจุดวิกฤตที่ได้จากการทำ Temperature mapping

หมวดที่ 5 การดำเนินการ

• ไม่ได้จัดทำบัญชี น.ย.3 น.ย.5 ภค.2 ภค.3 และ ผย.5 และไม่ได้จัดทำ stock card
• ขายยาให้กับผู้ที่ไม่ได้รับอนุญาตด้านยาและไม่ได้รับการยกเว้นตาม พรบ.ยา
• บัญชีไม่ได้ลงรายมือชื่อของเภสัชกรผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการ
• การบันทึกบัญชี นย.3, นย.5, ภค.2, ภค.3 และ ผย.5 ถ้าเป็นยาตัวเดียวกัน แต่มีหลายความแรง ควรบันทึกความแรงด้วย เพื่อป้องกันความสับสน

หมวดที่ 7 การจ้างหน่วยงานภายนอก

• ไม่มีการทำสัญญาจ้างหน่วยงายภายนอกเป็นลายลักษณ์อักษร
• สัญญาจ้างไม่มีการระบุผู้ว่าจ้าง และไม่มีการลงลายมือชื่อของทั้งผู้ว่าจ้างและผู้รับจ้าง
• หน่วยงานภายนอกที่ทำสัญญาไม่อยู่ใน Approve vendor list ของบริษัท
• ไม่มี SOP เกี่ยวกับการจ้างหน่วยงานภายนอก
• การประเมิน Supplier มีแต่การประเมินด้านประสิทธิภาพการทำงานของผู้รับจ้าง แต่ไม่มีการประเมินเกี่ยวกับการจัดเก็บและการขนส่งของผู้รับจ้าง
• ไม่มีแผนการประเมินหน่วยงานภายนอก

ถาม-ตอบ

1.สามารถใช้ทางเข้าสินค้าร่วมกับสินค้าอื่นๆ เช่น อาหาร ได้หรือไม่?

• ตามหลักการ GDP ต้องมีการแยกคลังสินค้าและทางเข้า เพื่อป้องกันการปะปนหรือปนเปื้อนข้ามระหว่างกัน แต่ในกรณีที่บริษัทมีมาตรการและวิธีการที่ดีที่จะป้องกันไม่ให้สินค้าเกิดการปะปนหรือปนเปื้อนอยู่แล้ว หรือประเมินความเสี่ยงแล้วไม่สามารถที่สินค้าจะมาปะปนหรือปนเปื้อนข้ามกันได้ จะสามารถใช้ทางเข้าสินค้าร่วมกันได้

2.สามารถใช้ห้องควบคุมอุณหภูมิระหว่างยากับสินค้าอื่นๆร่วมกันได้หรือไม่?

• คล้ายๆข้อที่แล้ว คือต้องเข้าใจก่อนว่า ตามกฎหมายแล้ว ห้ามนำยาไปเก็บรวมกับสินค้าอื่นๆ แต่ในทางปฏิบัติ เจ้าหน้าที่จะดูที่เจตนารมณ์และวิธีการเป็นหลัก หากเจ้าหน้าที่ตรวจสอบแล้วว่า มีความเสี่ยงที่จะปะปนหรือปนเปื้อนข้ามระหว่างกัน จึงจะให้ชาร์จให้เป็นข้อบกพร่อง

3.สามารถเก็บ Raw Material ร่วมกับผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปในคลังเดียวกันได้หรือไม่?

• เหมือนข้อที่แล้ว คือตามกฎหมายไม่ได้ แต่เจ้าหน้าที่จะดูจากเจตนาและมาตรการที่ใช้เป็นหลัก แต่ทั้งนี้ Raw Material ตัวนึงอาจถูกควบคุมจากกฎหมายหลายฉบับ เช่น ไม่ได้อยู่ภายใต้ พรบ.ยา อย่างเดียว แต่อยู่ภายใต้ พรบ.วัตถุอันตราย หรือเครื่องสำอางได้ด้วย ดังนั้นก็อาจผิดกฎหมายอื่นๆได้ ตรงนี้ต้องระวัง

4.กรณีจ้างรถขนส่งแบบ fix คน fix รถ และควบคุมดูแลเอง เช่น ให้ปฏิบัติตาม SOP ทุกอย่างของบริษัท และทำ Temperature Mapping ทำ Validation ตาม Protocol ของบริษัท แบบนี้ต้องทำการตรวจประเมินหน่วยงานภายนอกอีกไหม?

• มี 2 แบบ คือจะทำเป็นลักษณะของ outsource audit ก็ได้ หรือจะมองเป็นพนักงานภายในแบบ contract และ training ภายใต้ SOP เราเองแบบพนักงานภายในก็ได้

5.บริษัทสอบเทียบต้องทำสัญญาจ้างไหม?

• เท่าที่เห็นส่วนใหญ่เค้าก็มีสัญญากัน แต่บางที่ก็ไม่มีสัญญาแต่มีการคัดเลือกตามหลักเกณฑ์ เช่น มี ISO17025 และให้เจ้าที่ผ่านเกณฑ์ทำใบเสนอราคามา อย่างไรก็ดี ที่ผ่านมาการ audit ในส่วนของการตรวจรับรองหน่วยงานภายนอกจะ focus ไปที่ process หลักๆก่อน เช่น การจัดเก็บและการขนส่ง

6. มีกิจกรรมไหนบ้างที่จำเป็นต้องทำสัญญาจ้างกับหน่วยงานภายนอก?

• ต้องทำสัญญาทุกกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการกระจายยา แต่ 2 กิจกรรมที่ต้องทำแน่ๆคือการจัดเก็บและการขนส่งเพราะเป็นกิจกรรมหลัก และเบื้องต้นการ audit ก็จะเน้นไปที่ 2 กิจกรรมนี้

7. การประเมินหน่วยงานภายนอก ถ้าระบุความถี่อยู่ใน SOP อยู่แล้ว จำเป็นต้องทำเป็นแผนอีกไหม?

• SOP ระบุความถี่ถูกแล้ว แต่แผนจะมีรายละเอียด เช่น SOP บอกแค่ว่าทำทุก 3 เดือน แต่ในแผนจะบอกเราว่าใน 3 เดือนนั้น ตรวจอะไร ที่ไหนบ้าง ดังนั้นจึงควรทำแผนด้วย

8. หากหน่วยงานภายนอกที่รับจ้างขนส่งมี Cert. GDP อยู่แล้ว จำเป็นต้อง Audit หน่วยงานภายนอกด้วยตัวเองอีกไหม?

• ถ้าเป็น cert. GDP ที่ออกโดย อย. ผู้ตรวจเองคงไม่ตรวจซ้ำในส่วนนี้ แต่ว่าหน้าที่ของผู้ว่าจ้างตามหมวดที่ 7 ก็ยังต้องทำอยู่ดี

9. ถ้าบริษัทแม่รับผิดชอบเรื่องการขายทั้งหมด จำเป็นต้องมีสัญญาจ้างกับบริษัทแม่ไหม

• ถ้าเป็นบริษัทในเครือเดียวกันไม่จำเป็นต้องมีสัญญาจ้าง แต่ต้องมีข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร

10. สัญญาจ้างต้องระบุรายละเอียดเลยไหมว่า Distributor ต้องทำอะไรให้บริษัทบ้าง หรือแค่สัญญาจ้างก็พอ?

• ถ้าบิลออกในชื่อ Distributor แสดงว่าบริษัทเราขายสินค้าให้ Distributor ไปแล้ว ดังนั้น Distributor ไม่ใช่หน่วยงานภายนอก แต่เป็นลูกค้าของเรา ดังนั้นเราต้องทำการประเมินลูกค้าซึ่งก็คือ Distributor คนนั้น
• ถ้าบิลออกในชื่อบริษัทเรา แสดงว่าเราจ้าง Distributor กระจายสินค้าให้ อันนี้ต้องทำสัญญาระบุว่า Distributor ต้องประเมินลูกค้าให้เราด้วย

11. ถ้าทำ Shipping Validation ผ่านแล้ว ต้องติด Data logger ระหว่างขนส่งตลอดไปไหม

• ถ้าเรามีผลการศึกษา stability ที่ครอบคลุมและชัดเจน จะเป็นข้อมูลที่เราใช้อ้างได้ว่า ทำไมเราจึงสามารถที่จะไม่ติด data logger ทุกกล่องได้

12. อุณหภูมิของสินค้าจะเกินช่วงที่ผ่านกรมศุลกากร เพราะเค้าเก็บไม่ดี ไม่ควบคุมอุณหภูมิ จะใช้ผลการศึกษาความคงสภาพแบบเร่ง หรือศึกษาแบบ stress test มาอ้างอิงช่วงเวลาที่เกินดังกล่าวได้หรือไม่?

• การศึกษาแบบเร่งมีวัตถุประสงค์เพื่อขอขึ้นทะเบียนแบบได้อายุยาชั่วคราว แต่ stress test จะเก็บยาวไปจนถึงช่วงระยะเวลานึง ดังนั้นผล stress test จะนำมาตอบคำถามเรื่อง temperature excursion ได้ดีกว่า

13. ถ้ายาเรานำเข้าจากยุโรป ซึ่ง Mean kinetic temperature (MKT) ศึกษา 25 องศา แต่เมืองไทยมันไม่ได้ เพราะเมืองไทย Zone IVb จะทำอย่างไร

• MKT เป็นแค่ข้อมูลเบื้องต้นในการที่จะประเมินว่ายาตัวนั้นสามารถคงคุณภาพได้หรือเปล่า แต่ไม่ได้นำมาใช้ในการตัดสินใจการปล่อยผ่านสินค้า กล่าวคือ MKT ใช้ในการกำหนด storage condition ของยานั้นๆมากกว่า ที่จะมาบอกว่ายานั้นปล่อยผ่านได้หรือเปล่าถ้ามี temperature excursion
• ในประเทศไทย MKT ควรจะเป็น 30 องศา ตาม Zone IVb

14. เราทำสัญญากับบริษัทขนส่ง และมีข้อตกลงว่าบริษัทขนส่งต้องทำตามหลักเกณฑ์ GDP คำถามคือข้อตกลงต้องไปรวมอยู่ในสัญญาไหม และต้องทำสัญญาทุกกี่ปี?

• ข้อตกลงแยกหรือรวมกับสัญญา อันนี้เปิดกว้าง ไม่ได้บังคับ ความถี่ในการอัพเดทสัญญาก็เช่นกัน
• ถ้าข้อตกลงหรือสัญญามีแค่ว่าบริษัทขนส่งต้องทำตาม GDP กว้างๆ แค่นั้นได้ไหม? จริงๆ ก็ได้ แต่ต้องดูด้วยว่า มันใช้บังคับเค้าได้จริงไหม ส่วนมากต้องใส่รายละเอียดที่จะต้องปฏิบัติไปด้วย ซึ่ง อย. จะดูตรงที่ว่า ผู้รับจ้าง เค้าได้ปฏิบัติตามสัญญาที่บอกว่าจะทำตาม GDP จริงๆไหม ถ้าไม่ได้ปฏิบัติ ปฏิบัติไม่ได้ หรือปฏิบัติไม่ถูกต้อง ก็จะโดนชาร์จว่า สัญญาไม่มีรายละเอียดเพียงพอที่จะบังคับใช้กับผู้รับจ้าง

15. บริษัทขาย Excipients ที่ใช้ได้กับทั้งยาและอาหาร ดังนั้นจึงไม่ได้ขายเฉพาะผู้รับอนุญาตด้านยา แต่ขายให้กับธุรกิจอย่างอื่นด้วย คำถามคือบริษัทต้องขอดูใบอนุญาตก่อนขายให้ทุกรายไหม โดยเฉพาะลูกค้าที่ไม่ได้เป็นผู้รับอนุญาตด้านยา?

• ถ้าเรานำเข้ามาโดยที่ Excipients นั้นถูก defined ว่าเป็นยาตั้งแต่แรก ก็ต้องทำตาม พรบ.ยาเป็นหลักก่อน ซึ่งตาม GDP ที่เป็นกฎหมายลูกด้านยา ก็มีบอกว่าต้องประเมินลูกค้า นี่คือเหตุผลที่ทำไมต้องขอดูใบอนุญาต แต่ถ้าคนมาซื้อกับเราไม่ใช่ผู้รับอนุญาตด้านยา ในทางปฏิบัติเราก็ขายได้ แต่ว่าเราต้องประเมินว่าลูกค้าเราเป็นผู้รับอนุญาตด้านอื่นจริงๆ เช่น บอกว่าทำเครื่องสำอาง ก็ทำเครื่องสำอางจริงๆ ไม่ใช่เอาไปทำอย่างอื่น เพื่อไม่ให้สิ่งที่ถูก defined ว่าเป็นยา มันไปอยู่นอกระบบ หรือนำไปใช้ในทางที่ผิด ส่วนการทำบัญชี ก็ทำบัญชีไปว่าเราขายให้ใครตามปกติ แต่ก็อาจจะหมายเหตุไปว่า คนนี้ไม่ใช่ผู้รับอนุญาตด้านยา อย่างไรก็ดี หากวัตถุดิบนั้นไม่ใช่ Excipients แต่เป็น API จะไม่สามารถขายให้กับผู้รับอนุญาตด้านอื่นที่ไม่ใช่ด้านยาได้ ส่วนเรื่องการทำบัญชีของ Excipients ต้องไปดูว่านโยบายกองยาให้ทำบัญชีอะไรบ้าง

16. วัตถุดิบตึงนึงของบริษัทตาม SDS ระบุว่าเป็นวัตถุไวไฟ เลยต้องเก็บแยกวัตถุดิบนั้นจากห้องเก็บวัตถุดิบตัวอื่น คำถามคือ วัตถุดิบนั้นต้องทำตาม GDP ไหม?

• สามารถเก็บแยกได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าวัตถุดิบนั้น ไม่ต้องควบคุมสภาวะแวดล้อมตามที่ระบุไว้ คือตาม GDP ยังไงก็ต้องควบคุมสภาวะแวดล้อมตามที่ระบุไว้

17. ในปี 2566 นี้ มีความชัดเจนหรือยังว่าปีนี้ตรวจ GDP ของผู้รับอนุญาตนำสั่งฯ ตอนไหน เมื่อไร ใครเป็นคนตรวจ?

• ตอนนี้ยังไม่ชัดเจนเพราะมีการเปลี่ยนแปลงผู้บริหารและนโยบาย แต่ผู้รับอนุญาตต้องทำตาม GDP อยู่ดี ไม่ใช่ว่าไม่ตรวจก็ไม่ทำ
• การตรวจในอนาคตมีแนวโน้มเป็นแบบ onsite สูง โอกาสตรวจแบบ desktop เหมือนเดิมน่าจะน้อย

18. การตรวจประเมินลูกค้า นี่ต้องลงรายละเอียดขนาดไหน ไปดูเลยไหมลูกค้าเก็บยังไง ส่งยังไง?

• ตามหลักเมื่อขายยาไปแล้ว ก็ถือว่าพ้นจากความรับผิดชอบเราไปแล้ว แต่ว่าเราในฐานะผู้ผลิตหรือผู้รับอนุญาตนำสั่งฯ ซึ่งเป็นผู้ถือทะเบียนตำรับยา เมื่อยามีปัญหา อย่างไรเสียความรับผิดชอบมันก็ตกอยู่ที่เราอยู่อย่างเลี่ยงไม่ได้ ดังนั้น GDP จึงให้มีการประเมินลูกค้า ว่าลูกค้าเก็บยาเราโอเคไหม เพื่อที่ยาจะได้ไม่มีปัญหาในท้องตลาด แล้วปัญหานั้นกลับมาหาเรา ซึ่งก็อาจจะมีการประเมินความเสี่ยงว่าขายให้ลูกค้าคนนี้แล้ว จะทำให้เรื่องร้องเรียนกลับมาที่เราเยอะไหม ลูกค้าคนนี้เหมาะสมไหมที่จะซื้อยาจากเราไปกระจายต่อ รวมถึงร้านยาด้วย ไม่เฉพาะ distributor

19. รายชื่อผู้ให้บริการขนส่งที่ อย. ให้การรับรอง GDP สามารถหาได้จากที่ไหน?

• โดยกรอบกฎหมายของ อย. ตอนนี้ อย. ยังไม่มีอำนาจไปตรวจประเมินผู้ให้บริการขนส่งที่ไม่ได้เป็นผู้รับอนุญาตด้านยา ส่วน distributor คนไหนเป็นผู้รับอนุญาตด้านยา อันนี้ อย. ก็ตรวจประเมินไปแล้ว รายชื่อสามารถดูได้จากผู้ที่ผ่านการตรวจประเมิน GDP ในเว็บไซต์กองยา แต่ว่าในบรรดาผู้ที่ผ่านการตรวจประเมิน GDP ใครบ้างที่ให้บริการกระจายยา อันนี้ต้องไปคัดกรองเอาเอง

20. กรณี GDP clearance letter ยังไม่หมดอายุ แต่มีการย้ายผู้จัดเก็บสินค้า จะต้องมีการดำเนินการอย่างไรบ้าง?

1. ทำตาม SOP change control ของบริษัท
2. ยื่นแก้ไขตัวใบอนุญาตของบริษัท
   ส่วน GDP clearance letter จะไม่ได้ออกใบใหม่ให้ เพราะถือว่าออกให้ ณ วันที่ไปตรวจประเมินที่สถานที่นั้นๆซึ่งยังเป็นสถานที่เดิมอยู่ จะไม่มีการออกใบใหม่ หรือสลักหลังอะไรให้

21. ค่าตรวจ GDP ปี 2566 ราคาเท่าไร?

• ยังอ้างอิงประกาศเดิม ตอนนี้ประกาศใหม่ยังไม่ออก ดังนั้นราคาเดิม คือ
  ระดับ 1 54,000 บาท
  ระดับ 2 36,000 บาท
  ระดับ 3 18,000 บาท

22. การระบุผู้รับผิดชอบต้องใส่ชื่อคนลงไปไหม หรือใส่แค่ตำแหน่งก็พอ?

• การระบุชื่อมันมีความชัดเจน ว่าเป็นคนนี้ๆ แต่ว่าอาจจะวุ่นวายตรงถ้ามีการโยกย้าย หรือลาออก ก็ต้อง revise เอกสารหลายรอบ ดังนั้น การระบุแค่ชื่อตำแหน่ง จึงสะดวกกว่าและสามารถทำได้ แต่ผู้ตรวจประเมินก็จะดูว่า ชื่อตำแหน่งนั้นสามารถ track กลับไปเพื่อหาคนรับผิดชอบในเรื่องนั้นได้จริงๆไหม และมีหลักฐานอะไรมายืนยันว่าเป็นคนๆนั้นจริงๆ เช่น บอกว่าการอนุมัติ SOP ต้องทำโดยตำแหน่งนี้ ก็จะเอา SOP มาดูว่า SOP ได้อนุมัติโดยคนในตำแหน่งนั้นจริงไหม เป็นต้น

23. กรณี API กลุ่มวิตามิน ไกลโคซาน และกรดอะมิโน สามารถจำหน่ายให้ลูกค้ากลุ่มอาหารและเครื่องสำอางได้หรือไม่?

• พวกวิตามิน ไกลโคซาน กรดอะมิโน ถ้าเป็น pharmaceutical grade ก็จะเข้าข่ายเป็นวัตถุดิบตัวยาสำคัญ หรือ API ทีนี้ต้องเข้าใจว่าจุดประสงค์ของ GDP ส่วนนึงก็เพื่อป้องกันไม่ให้ตัวยาสำคัญ มันเล็ดรอดออกจากระบบ ไปผสมกับอย่างอื่น เช่น เครื่องสำอาง อาหาร หรืออะไรที่ไม่ใช่ยา ซึ่งถือว่าเป็นการใช้ในทางที่ผิด ดังนั้นจึงต้องถามกลับไปว่า ลูกค้าที่เป็นผู้ผลิตเครื่องสำอาง หรืออาหารเนี่ย เค้าจำเป็นต้องใช้ pharmaceutical grade หรือเปล่า หรือใช้แค่ cosmetics grade, food grade ก็พอ แต่โอเค ในทางปฏิบัติ ก็ให้มาขอและชี้แจงให้ อย. ทราบ ว่าจะมีการขาย API เหล่านี้ให้กับผู้ที่ไม่ใช่ผู้รับอนุญาตด้านยา ซึ่งอาจจะยกเว้น หรือมีแนวทางปฏิบัติเพิ่มเติมเป็นกรณีๆไป
• ปล. บริษัท คอลเกต ช่วยเสริมว่า คอลเกตเองมีการผลิตยาสีฟันที่ใช้วัตถุดิบเป็น pharmaceutical grade หรือ USP/BP grade เยอะมาก ปกติเวลา supplier เคลียของให้ เค้าจะขอใบ จค.1 หรือคำขอจดแจ้งเครื่องสำอางของทางบริษัท เพื่อไปเคลียกับทางด่าน ทางบริษัทต้องขอจดหมายรับรองกับ supplier เช่นเดียวกันว่าสำหรับใช้ในการเคลียวัตถุดิบของบริษัทเท่านั้น

24. ในหมวดการประเมินลูกค้า กรณีเป็นคลินิก หรือ รพ.เอกชน สามารถดูสถานะได้จากที่ไหน หรือเว็บไซต์อะไร หรือดูจากวันหมดอายุใบประกอบกิจการสถานพยาบาล?

• กรณีสถานพยาบาล ดูได้จากเว็บไซต์ของ สบส. อย่างไรก็ดี การดูวันหมดอายุเพียงอย่างเดียวคงยาก เพราะทุกวันนี้มีการสวมใบอนุญาตสถานพยาบาลกันอยู่ เช่น มีการเปลี่ยนสถานพยาบาลไปให้กับคนอื่น แต่ไม่มีการแจ้ง ซึ่งทาง สบส. เองก็มีการตรวจพบสถานพยาบาลแบบนี้เรื่อยๆ ทีนี้ที่ต้องระวังคือ ถ้า อย. มีการตรวจพบว่ามีการขายยาลงไปในสถานพยาบาลที่ไม่ได้รับอนุญาตดังกล่าว ผู้ขายจะมีความผิดเรื่องขายยาให้กับผู้ที่ไม่ใช่ผู้รับอนุญาตด้านยา หรือผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม

25. กรณีคลินิกบอกให้ส่งยาไปที่คลังยาของคลินิก แต่คลังยาของคลินิกไม่ได้อยู่ในบริเวณหรือที่อยู่ที่ระบุไว้ในใบอนุญาตสถานพยาบาลของคลินิก กรณีเช่นนี้สามารถจัดส่งไปได้เลยไหม หรือต้องขอหลักฐานคำรับรองอะไรเป็นลายลักษณ์อักษร?

1. ตรวจสอบว่าลูกค้าเป็นผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมจริงหรือไม่? มีสถานประกอบการจริงหรือไม่? ไม่ใช่หมอกระเป๋า
2. ถ้าข้อ 1 ผ่าน ตรงสถานที่ของการนำส่ง ถ้าต้องระบุลงไปใน invoice ก็อาจจะระบุเป็นชื่อของผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมไป ว่าบุคคลนี้เป็นคนซื้อ เพื่อป้องกันทางผู้รับอนุญาตเองว่าได้มีการขายลงไปอย่างถูกต้องตามกฎหมายจริงๆนะ
3. จำไว้ว่า จะไปส่งที่ไหนก็แล้วแต่ ขอให้สามารถตรวจสอบได้ว่าส่งไปให้ใคร และคนๆนั้นเป็นผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรมจริง และมีสถานพยาบาลที่ประจำอยู่ชัดเจนจริงๆ

26. บริษัทที่เป็นผู้นำเข้าและได้มีการว่าจ้างให้บริษัทอื่นจัดเก็บและขนส่ง กรณีเช่นนี้ผู้จัดเก็บ retained sample ควรเป็นผู้จัดเก็บหรือผู้นำเข้า และต้องจัดเก็บไว้ในสถานที่ใด?

• ขึ้นอยู่กับข้อตกลง โดยปกติแล้วหน้าที่การเก็บ retained sample จะเป็นของคนถือทะเบียนหรือผู้นำสั่งสินค้านั้นเข้ามา แต่ถ้ามีการว่าจ้างหน่วยงานภายนอก ก็ขึ้นกับข้อตกลงว่า จะให้ใครเป็นคนเก็บ

27. ถ้ามีการเช่าพื้นที่ แต่ดำเนินกิจกรรมอย่างอื่นเองทั้งหมด ต้องทำสัญญากับหน่วยงานภายนอกอีกไหม หรือแค่สัญญาเช่าพื้นที่ก็พอ?

• มีแค่สัญญาเช่าพื้นที่ก็พอ

28. ถ้าบริษัทได้ GDP Clearance letter ตั้งแต่ปีที่แล้ว แต่ปีนี้มีการเพิ่มสถานที่จัดเก็บ ต้องขอตรวจประเมิน GDP ใหม่ด้วยไหม?

• เหมือนข้อ 20 คือ ณ ตอนนี้ยังไม่มีการตรวจประเมินซ้ำ แต่จะตรวจตามรอบ GDP เท่านี้

29. เมื่อสินค้ามาส่งที่ปลายทาง เราจำเป็นต้องมีการตรวจสอบซ้ำอีกครั้งไหม?

• อันนี้คือหมายถึง พนง.ขนส่งเราตรวจสอบให้ลูกค้าอีกครั้ง หรือให้ลูกค้าตรวจสอบเอง เพราะว่าโดยปกติแล้วจะมี checklist การตรวจสอบสินค้าก่อนรับเข้า แต่ปกติแล้วจะไม่ใช่คนส่งตรวจสอบ จะเป็นลูกค้าหรือคนรับของตรวจสอบมากกว่า เช่น สินค้าบุบไหม ควบคุมอุณหภูมิดีไหม แล้วก็เซนต์รับทราบทั้งคนส่งและคนรับ แต่ถ้าถามว่าจำเป็นต้องทำขนาดไหน ก็ขอตอบว่าขึ้นกับประเภทของสินค้า

30. กรณีส่งสินค้าไปต่างประเทศ เมื่อถึงต่างประเทศ เราจำเป็นต้องตรวจสอบตามหัวข้อการทดสอบที่ระบุไว้ใน COA อีกครั้งไหม?

• ไม่จำเป็นต้องทำทุกครั้ง ปกติแล้วจะทำเฉพาะตอนทำ shipping validation ว่าการที่เราส่งสินค้าแบบนี้ ควบคุมอุณหภูมิแบบนี้ แล้วเรายังได้สินค้าที่มีคุณภาพอยู่

ระบบคุณภาพสำคัญอย่างไรก็มาตรฐาน GDP (GDP & Quality System)

ระบบคุณภาพคืออะไร (What is Quality System?)

ระบบคือคุณภาพ ตามนิยามของ PIC/s Guideline คือ ระบบที่มีองค์ประกอบต่างๆไม่ว่าจะเป็นแนวคิดหรือทฤษฎีหรือมาตรฐานหรือข้อกำหนด รวมถึงกระบวนการทำงาน และเครื่องมือต่างๆ ที่ส่งเสริมให้สามารถดำเนินการตามนโยบายคุณภาพที่กำหนดไว้ให้สำเร็จได้ ซึ่งจะต้องสอดคล้องต่อวัตถุประสงค์คุณภาพด้วย (The sum of all aspects of a system that implements quality policy and ensures that quality objectives are met.)

นโยบายคุณภาพ (Quality policy)

นโยบายคุณภาพ (Quality policy) ตามนิยามของ ISO 9000:2005 (ซึ่งนิยามนี้ได้รับการอ้างอิงใน ICH Q10 ในเรื่องของ Pharmaceutical Quality System) หมายถึง นโยบายที่เป็นทางการของฝ่ายบริหารที่แสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่น และทิศทางขององค์กร เพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ยังคงไว้ซึ่งคุณภาพ (Overall intentions and direction of an organisation related to quality as formally expressed by senior management)
นอกจากนี้ ICH Q10 ยังได้อธิบายเพิ่มเติมไว้ด้วยว่า

1. นโยบายคุณภาพ (Quality policy) ฝ่ายบริหารควรจะมีบทบาทชัดเจนในการกำหนดนโยบายคุณภาพนี้
2. นโยบายคุณภาพ (Quality policy) ควรจะมีความสอดคล้องกับกฎหมายที่เกี่ยวข้องด้วย
3. นโยบายคุณภาพ (Quality policy) ควรมีการสื่อสารให้รับทราบโดยทั่วกันกับบุคลากรทุกระดับในองค์กร
4. นโยบายคุณภาพ (Quality policy) ควรมีการทบทวนอย่างเป็นประจำเพื่อให้พัฒนาศักยภาพขององค์กรอย่างต่อเนื่องได้

อย่างไรก็ดี นโยบายคุณภาพ ค่อนข้างเป็นนามธรรม จับต้องได้ยาก จึงเกิดคำว่า วัตถุประสงค์คุณภาพ (Quality objectives) เพื่อเป็นแนวทางการดำเนินการที่เป็นรูปธรรมจับต้องได้ง่ายกว่า

วัตถุประสงค์คุณภาพ (Quality objectives)

วัตถุประสงค์คุณภาพ (Quality objectives) ตามนิยามของ ICH Q10 หมายถึง แนวทางการดำเนินการไปสู่เป้าหมายเพื่อให้สอดคล้องตามนโยบายคุณภาพขององค์กรและแนวทางนั้นต้องเป็นแนวทางการดำเนินการที่สามารถวัดผลได้จริง (A means to translate the quality policy and strategies into measurable activities)

ตัวอย่างนโยบายคุณภาพ

“ปฏิบัติงานด้วยความเชี่ยวชาญ ส่งมอบงานที่มีคุณภาพ มุ่งมั่นพัฒนาอย่างต่อเนื่อง เพื่อความพึงพอใจของผู้รับบริการ”

ตัวอย่างวัตถุประสงค์คุณภาพ

1. มุ่งพัฒนากระบวนงานให้รวดเร็วและทันสมัย เพื่อปรับปรุงกระบวนการทำงานที่มีผลต่อระบบคุณภาพอย่างต่อเนื่อง
2. มุ่งการให้บริการที่มีคุณภาพ เพื่อให้ผู้รับบริการมีความพึงพอใจในการใช้บริการ

ผู้บริหารและบุคลากรทุกระดับ จะยึดถือและร่วมมือร่วมใจในการปฏิบัติตามนโยบายคุณภาพทั่วทั้งองค์กร เพื่อให้บรรลุเป้าหมายในการปฏิบัติงานตามข้อกำหนดของกฎหมายและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง มีการปรับปรุงงานอย่างต่อเนื่อง และคงไว้ซึ่งระบบบริหารงานคุณภาพตลอดไป

ส่วนประกอบของระบบคุณภาพ (Quality System elements)

• การควบคุมการเปลี่ยนแปลง (Change control system) คือกระบวนการควบคุมการเปลี่ยนแปลงในระบบเพื่อป้องกันการเปลี่ยนแปลงที่ไม่จำเป็น และป้องกันความผิดพลาดที่จะเกิดขึ้นได้ระหว่างการเปลี่ยนแปลงในอนาคต
• การควบคุมการเบี่ยงเบน (Deviation control system) คือกระบวนการจัดการสิ่งที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนดหรือหลักเกณฑ์
• การทบทวนโดยฝ่ายบริหาร (Management review) คือการประชุมร่วมกันระหว่างฝ่ายบริหาร กับบุคลากรในองค์กร เพื่อทบทวน ติดตาม และสื่อสารให้ทราบโดยทั่วกันถึงประเด็นสำคัญ เช่น ตัวชี้วัดตามวัตถุประสงค์คุณภาพที่บริษัทได้กำหนดไว้ ผลการดำเนินการที่ผ่านมา การจัดการข้อร้องเรียนที่เกิดขึ้น การเรียกคืนยา และการจัดการ CAPA ที่เกิดขึ้นจากการเบี่ยงเบน เป็นต้น
• การจัดการความเสี่ยงด้านคุณภาพ (Quality risk management) คือระบบการประเมิน ควบคุม สื่อสาร และทบทวนความเสี่ยงด้านคุณภาพในทุกขั้นตอนของการกระจายยา

ระบบคุณภาพส่งผลกับ GDP อย่างไร? (How does Quality System impact GDP?)

Step 1 สมมติเรากำหนดการควบคุมอุณหภูมิยาไว้ที่ 25 ± 2 C แต่บันทึกอุณหภูมิได้ 28 C สิ่งที่เราต้องดำเนินการอย่างแรกคือ ไปปรับอุณหภูมิให้มันได้ (Correction) แต่มันเป็นการแก้ไขเฉพาะหน้า ซึ่งใน step ถัดไป เราต้องมีการรายงานให้ผู้ที่เกี่ยวข้องทราบ ตาม step2

Step 2 เมื่อผู้ที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการระบบคุณภาพทราบ จะต้องมีการปฏิบัติตามวิธีการปฏิบัติเรื่องการควบคุมการเบี่ยงเบน (Deviation control) ซึ่งจะต้องมีการบันทึก การสืบสวนหาสาเหตุ และดำเนินการทำ CAPA เพื่อแก้ไขและป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ

Step 3 ดำเนินการประเมินความเสี่ยงว่าสิ่งที่เกิดขึ้นมีผลกระทบต่อผลิตภัณฑ์ของเรามากน้อยแค่ไหน เช่น อุณหภูมิหลุดนอกช่วงเป็นเวลานานไหม ผ่านวันหยุดยาวแล้วพนักงานพึ่งมาเจอหรือเปล่า หรือผลิตภัณฑ์มีความ sensitive ต่ออุณหภูมิที่เปลี่ยนแปลงง่ายไหม อันนี้ก็จะเอามาพิจารณาว่ามีผลกระทบต่อผลิตภัณฑ์เรา แล้วต้องมีการดำเนินการอะไรไหม ซึ่งการประเมินต้องอยู่บนพื้นฐานของวิทยาศาสตร์และมีข้อมูล support เช่น อาจจะต้องมีข้อมูล stress test เพื่อประกอบการพิจารณาการประเมินความเสี่ยง

Step 4 หลังจากมีการทำ CAPA เพื่อแก้ไขและป้องกันปัญหาแล้ว ก็อาจเจอได้ว่าจำเป็นต้องติดตั้งระบบการแจ้งเตือนเมื่ออุณหภูมิอยู่นอกช่วงที่กำหนด ซึ่งก่อนจะติดตั้งก็ต้องมีการควบคุมการเปลี่ยนแปลง (Change control system)

Step 5 ขั้นสุดท้ายหลังจากเราดำเนินการทั้งหมดแล้ว เราก็ต้องมีการทบทวนการดำเนินการทั้งหมดในช่วงที่ผ่านมาว่า สิ่งที่เราทำ แก้ไขหรือ CAPA ที่เราทำไปแล้ว สามารถป้องกันและแก้ไขปัญหาได้จริงไหม อันนี้ต้องรายงานให้ผู้บริหารทราบ หรือว่าแก้ไขไปแล้วไม่โอเค จำเป็นต้องมีการลงทุนอะไรเพิ่มไหม เป็นต้น

แล้วถ้าเราไม่ทำตามระบบคุณภาพล่ะ จะเกิดอะไรขึ้นกับ GDP

อย่างแรก ถ้าเราไม่ทำ Step 2 Deviation control อุณหภูมิมันก็จะขึ้นๆลงๆเหวี่ยงๆ เดี๋ยวร้อนเดี๋ยวหนาว และอาจมีผลกระทบโดยตรงต่อผลิตภัณฑ์

Step 3 เมื่อมีผลกระทบโดยตรงต่อผลิตภัณฑ์ ผลิตภัณฑ์ที่มีปัญหาก็จะส่งไปถึงลูกค้า

Step 4 เมื่อลูกค้าได้รับผลิตภัณฑ์ที่มีปัญหา ก็จะเกิดข้อร้องเรียน ซึ่งถ้าร้องเรียนมาที่ อย. อย. ก็อาจมีคำสั่งให้เรียกคืนผลิตภัณฑ์

Step 5 เมื่อยาถูกเรียกคืน ถ้าเป็นยากำพร้า หรือมีในท้องตลาดน้อย ก็อาจทำให้ขาดแคลนยานั้นได้

สมมติถ้าอยากขยายคลังสินค้า ต้องทำอะไรกับระบบคุณภาพ?

• อย่างแรกทำ change control เพื่อควบคุมการเปลี่ยนแปลง
• ต่อมา ทำ Risk management เช่น การขยายเครื่องปรับอากาศ จะมีผลต่อผลิตภัณฑ์ของเราขนาดไหน หรือในระหว่างกระบวนการขยายต่อเติมสถานที่ มันจะกระทบต่อผลิตภัณฑ์ที่เราจัดเก็บไว้หรือไม่ เช่น ในระหว่างต่อเติมเราเก็บดีไหม สัตว์และแมลงเข้ามาได้ไหม อันนี้ต้องมีการประเมินความเสี่ยงก่อนทำการขยายสถานที่เก็บสินค้า
• ติดตามและประเมินผลเรื่อยๆ จนปิด change ได้ และทำ management review ในท้ายที่สุด

คู่มือคุณภาพคืออะไร (What is Quality manual?)

คู่มือคุณภาพเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่จะสื่อสารถึงรายละเอียดของภาพรวมและรายละเอียดของระบบคุณภาพขององค์กรให้กับบุคลากรทั้งภายในและภายนอกองค์กร

ตาม ICH Q10 คู่มือคุณภาพควรประกอบด้วยหัวข้ออย่างน้อยดังนี้

1. นโยบายคุณภาพ
2. ขอบเขตของระบบคุณภาพ
3. กระบวนการดำเนินการภายใต้ระบบคุณภาพซึ่งจะต้องแสดงถึงความเชื่อมโยงกันของแต่ละกระบวนการหรือความต่อเนื่องของกระบวนการที่เกิดขึ้นขององค์กร (Identification of the pharmaceutical quality system processes, as well as their sequences, linkages and interdependencies
4. บทบาทหน้าที่ความรับผิดชอบของฝ่ายบริหารที่ส่งผลถึงระบบคุณภาพโดยตรง (Management responsibilities within the pharmaceutical quality system.)

The post สรุปการประชุมอบรม “พัฒนามาตรฐานการกระจายยา” ของผู้รับอนุญาตนำหรือสั่งยาแผนปัจจุบันเข้ามาในราชอาณาจักร 27/03/66 appeared first on บันทึกของเภสัชอู๋.

อีกอย่างที่เราทราบ ณ ตอนนี้คือยาดังกล่าวถูกผลิตจากบริษัท 2 แห่ง บริษัท พีที ยารินโด ฟาร์มาตามา และบริษัทพีที ยูนิเวอร์ซัล ฟาร์มาซูติคอล อินดัสทรีย์ส ซึ่งถูกทางการอินโดนีเซียเพิกถอนใบอนุญาตการผลิตยาไปเรียบร้อยแล้ว (แต่บางแหล่งข่าวระบุว่าถูกเพิกถอนเฉพาะหมวดยาน้ำเท่านั้น)

แล้ว diethylene glycol กับ ethylene glycol ไปอยู่ในยาได้ยังไง?

เป็นที่ทราบกันดีว่า diethylene glycol กับ ethylene glycol เป็นสารที่ใช้เป็นตัวทำละลาย และใช้ในอุตสาหกรรมหล่อเย็น นอกจากนี้ยังมีรสหวาน ทำให้มีคนคาดว่าบริษัทดังกล่าวต้องการลดต้นทุนโดยเอา diethylene glycol กับ ethylene glycol มาเป็นตัวทำละลาย หรือไม่ก็ใช้เป็นสารทดแทนความหวาน เพราะมีราคาถูก

แต่ผมคิดว่าไม่ใช่!!!

จากประสบการณ์จากทำงานโรงงานยาของผม แทบจะเป็นไปไม่ได้ที่จะมี diethylene glycol กับ ethylene glycol อยู่ในรายชื่อโรงงานผลิตยาหรืออาหาร และตั้งแต่ผมทำงานมาก็ไม่เคยเจอโรงงานไหนใช้ diethylene glycol กับ ethylene glycol เป็นวัตถุดิบ และถ้าเกิดมันบังเอิญไปโผล่ในคลังวัตถุดิบของโรงงานแล้วมี auditor มาตรวจล่ะก็ ไม่ว่าจะระบบคุณภาพไหนๆ จะ pic/s หรือ haccp หรืออะไรก็ตาม โดน auditor ไล่บี้ขี้แตกแน่นอน เพราะมันเป็นสารอันตรายที่ห้ามใช้ในอุตสาหกรรมผลิตยาและอาหาร

แต่ถ้ามีคนเอามาใช้เพื่อลดต้นทุนเรื่องตัวทำละลายหรือแต่งรสหวานจริงๆล่ะก็ ผมคงไม่มีอะไรจะพูดนอกจาก คนที่ทำนั้นเลวเกินบรรยาย

อีกประเด็นที่ผมคิดว่าไม่ใช่สาเหตุเรื่องลดต้นทุนที่กล่าวมาก็เพราะในเดือนกันยายนที่ผ่านมา มีรายงานจากองค์การอนามัยโลก (WHO) ว่ามีเด็กตายจากภาวะไตวายอย่างน้อย 66 คน ที่แกมเบียจากการรับประทานยาแก้ไอ 4 ชนิด คือ Promethazine Oral Solution, Kofexmalin Baby Cough Syrup, Makoff Baby Cough Syrup และ Magrip N Cold Syrup ที่ผลิตจาก Maiden Pharmaceuticals ประเทศอินเดีย มีการปนเปื้อน diethylene glycol และ ethylene glycol (ซึ่งยาที่พบปัญหาผลิตในเดือนธันวาคมปี 2021) เมื่อเทียบกับรายงานของอินโดนีเซียที่ระบุว่าเริ่มพบเด็กไตวายตั้งแต่เดือนสิงหาคม ผมเลยคิดว่าเป็นเรื่องบังเอิญจนเกินไปที่มีโรงงานทั้งจากอินเดียและอินโดนีเซียเกิดพร้อมใจกันลดต้นทุนด้วยวิธีเดียวกันในเวลาพร้อมๆกันและเกิดปัญหาเหมือนๆกัน

แล้วอะไรน่าจะเป็นสาเหตุจริงๆของปัญหาดังกล่าว?

ถ้าจะให้ตอบคำถามนี้ ผมขอยกตัวอย่างเหตุการณ์ที่ใกล้เคียงเหตุการณ์นี้มากที่สุด นั่นคือเหตุการณ์ Panama toxic cough tragedy

เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นเมื่อปี 2007 ที่ปานามา และมีเด็กเสียชีวิตอย่างน้อย 174 คน ซึ่งเกิดจากรับประทานยาน้ำที่มีส่วนผสมของ Diethylene Glycol จากการตรวจสอบในเหตุการณ์ครั้งนั้นพบว่าสาเหตุของการปนเปื้อนมาจากบางถังของวัตถุดิบที่ฉลากชื่อ Glycerin แต่ข้างในไม่ใช่ Glycerin แต่เป็น Diethylene Glycol !!! ทั้งถัง

เห้ย แล้วถังที่เขียนว่า Glycerin มันกลายเป็น Diethylene Glycol ได้ยังไง!!!

โอเค ก็ตรวจสอบกลับไป ก็พบว่าโรงงานผลิตยาเนี่ย ตรวจวัตถุดิบจริงๆ แต่ไม่ได้ตรวจทุกถัง เพราะใช้หลักการทางสถิติในการสุ่ม (ซึ่งความซวยคือสุ่มไม่เจอถังที่เป็น Diethylene Glycol) แล้วไอที่ Glycerin กลายเป็น Diethylene Glycol เนี่ย มันเกิดจากคนกลางหรือ Agency/Distributor เนี่ย ไปซื้อวัตถุดิบที่ผลิตมาจากจีน แล้วจีนมีการแปะฉลากว่า Glycerin กับ TD Glycerin ซึ่ง TD Glycerin เนี่ย ความหมายของคนจีนคือตัวย่อ TD มันมาจากคำว่า Tìdài ในภาษาจีนที่แปลว่าเทียมหรือทดแทน ก็คือ Glycerin เทียม หรือว่า Diethylene Glycol นั่นแหละ เพราะคุณสมบัติมันคล้ายกันมากใสๆไม่มีสีเหมือนกันแยกด้วยตาด้วยไม่ออก คุณสมบัติการทำละลายคล้ายๆกัน รสชาติคล้ายๆกัน ใช้หล่อเย็นได้เหมือนกัน ต่างกันที่ตัวนึงมีพิษ อีกตัวไม่มีพิษ กับราคาคือไอตัว Diethylene Glycol เนี่ยถูกกว่าเยอะ

พอ Agency เห็นว่าถูกกว่าเยอะก็เห็นว่ามันต่างกันแค่มี TD กับไม่มี TD แต่ชื่อ Glycerin เหมือนกัน อย่ากระนั้นเลย ซื้อ TD Glycerin มาลบคำว่า TD ออก แล้วเอามาปนกับ Glycerin ธรรมดาเถอะ จะได้กำไรเยอะๆ ไหนก็คุณสมบัติเหมือนกันๆ แยกด้วยตาไม่ออกอยู่แล้ว แล้วความชิบหายก็บังเกิดนั่นแหละ

จากเหตุการณ์โศกนาฏกรรมที่ปานามาในครั้งนั้น ทำให้มีการรื้อระบบคุณภาพของโรงงานยากันครั้งใหญ่ ดังนี้

• การสุ่มวัตถุดิบของโรงงานยาให้เปลี่ยนเป็นการสุ่มทุกถัง ยกเลิกการใช้หลักสถิติในการสุ่ม แล้วในแต่ละถังที่สุ่มมาต้องมีการตรวจเพื่อพิสูจน์เอกลักษณ์ (Identification) ของสารนั้นทุกถัง
• มีการรื้อระบบ Supply chain ครั้งใหญ่ และเพิ่มข้อกำหนดเรื่องการตรวจรับรองผู้ส่งมอบ (Supplier Qualification) รวมถึงการทำ Approve vendor list
• ให้ความสำคัญกับการไปตรวจสอบโรงงานผู้ผลิตวัตถุดิบ
• การให้ความสำคัญกับเรื่องการเขียนฉลาก (labeling) ของวัตถุดิบให้เป็นรูปแบบสากล
• เปลี่ยนมุมมองแนวคิดการ QC จากที่แต่ก่อนโฟกัสไปที่ตัวยาสำคัญ ไปโฟกัสที่สารช่วยอื่นๆมากขึ้นอย่างมาก (ในช่วงเรื่องนี้กำลังร้อนแรง ฝั่งยุโรปถึงขนาดบอกประมาณว่าตัวยาสำคัญมันใส่แค่นิดเดียว เพราะฉะนั้นถ้าไม่ได้คุณภาพอย่างมากก็แค่มืงกินแล้วไม่หาย แต่สารช่วยมืงใส่เยอะกว่าไม่รู้กี่เท่า ไม่ได้คุณภาพขึ้นมากินไปแล้วมืงตายได้เลยนะ)
• ตั้งแต่ปี 2009 เภสัชตำรับของอเมริกา (United State Pharmacopeia หรือเรียกย่อๆว่า USP) ใส่หัวข้อว่าต้องตรวจสารปนเปื้อน Diethylene Glycol กับ Ethylene Glycol ในสารที่เป็นของเหลวใส ไม่มีสี ใช้เป็นตัวทำละลายอย่างพวก Glycerin, Propylene glycol, Sorbitol หรือ Polyethylene glycol ที่ molecular weight ต่ำกว่า 450 (เพราะมันเป็นของเหลว ถ้าเยอะกว่านี้มันจะเป็นของแข็ง) ที่สำคัญคือใส่ไว้ในหัวข้อ Identification (ยกเว้น Polyethylene glycol) ซึ่งอย่างที่บอกไว้ก่อนหน้าว่าตอนนี้บังคับให้ตรวจหัวข้อนี้ทุกถัง ก็คือเป็นการบังคับให้ตรวจสารปนเปื้อน Diethylene Glycol กับ Ethylene Glycol ทุกถังเลยนั่นแหละ !!! (ซึ่งข่าวดีก็คือโรงงานยาเมืองไทยส่วนใหญ่ใช้ USP เป็นมาตรฐานอ้างอิงกัน)

ดังนั้นผมเชื่อว่า diethylene glycol และ ethylene glycol น่าจะปนเปื้อนมากับวัตถุดิบมากกว่าจงใจที่จะใส่ลงไปโดยตรง ซึ่งสอดคล้องกับกระทรวงสาธารณสุขของประเทศอินโดนีเซียที่คาดว่า “ตัวทำละลายที่ใช้ในยาน้ำเชื่อมของทั้งสองบริษัทมีสิ่งเจือปน” แต่ยังไม่ชัวร์ว่ามันปนเปื้อนมาในลักษณะที่ผิดแบบทั้งถังอย่างกรณีของปานามาที่เขียนที่ฉลากว่า Glycerin แต่ข้างในเป็น diethylene glycol หรือปนเปื้อนในลักษณะที่เป็น Glycerin จริงๆเนี่ยแหละ แต่มี diethylene glycol และ ethylene glycol ผสมปนกันมาในถังเดียวกันด้วย

ทีนี้ ถ้ามาโฟกัสที่ตัววัตถุดิบ เราทราบเพียงว่า วัตถุดิบส่วนใหญ่ที่ใช้นำเข้าจากจีนและอินเดีย และมีตัว Propylene glycol ที่ผลิตจาก บริษัท ดาว เคมิคอล ไทยแลนด์ ดังนั้นถ้าเทียบ timeline กับข้อมูลที่มีแล้ว โรงงานไหนใช้ Glycerin, Propylene glycol, Sorbitol หรือ Polyethylene glycol (ที่ MW<450) ที่ผลิตจากจีนและอินเดีย รวมถึง Propylene glycol ที่ผลิตจาก บริษัท ดาว เคมิคอล ไทยแลนด์ ที่ผลิตช่วงปี 2021 – กลางๆปี 2022 อาจจะต้องระวังเป็นพิเศษหน่อย จนกว่าจะมีรายงานการสืบสวนที่ชัดเจนออกมาว่าเกิดจากอะไรกันแน่

ปล. อย่างไรก็ดี บริษัท ดาว เคมิคอล ไทยแลนด์ ได้ออกประกาศแล้วว่าข่าวที่ออกไม่เป็นความจริง เพราะไม่ได้ขายให้โรงงานที่อินโดนีเซีย ก็ต้องรอตรวจสอบกันต่อไปว่า ทำไมข่าวถึงออกไปแบบนั้น ข่าวอาจจะผิดพลาด หรือ ดาว เคมิคอล ไทยแลนด์ ไม่ได้ขายให้จริงๆ แต่บริษัทที่อินโดไปซื้อผ่านคนกลาง แล้วคนกลางเล่นแร่แปรธาตุตัดต่อใบ cert. อะไรมาให้ไหม แต่ส่วนตัว ตั้งแต่ใช้มา บริษัท ดาว เคมิคอล ไทยแลนด์ ค่อนข้างเชื่อถือได้นะครับ ตั้งแต่ใช้มาก็ถือว่าดีกว่าวัตถุดิบจีนและอินเดียหลายๆเจ้า

แต่ทั้งนี้อย่าลืมว่า กรณีของปานามา ความผิดหลักๆไม่ได้เกิดจากผู้ผลิต แต่มาจากทางคนกลางหรือ Agency ที่ไปแก้ไขฉลากซะเอง

เหตุการณ์นี้มีโอกาสเกิดขึ้นที่ไทยได้ไหม แล้วจะป้องกันได้อย่างไร?

จากเหตุการณ์ที่ปานามา ทำให้วงการยามีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์แบบนั้นซ้ำอีก (แต่ให้หลังมา 15 ปี ก็เกิดซ้ำอีกที่แกมเบียและอินโดนีเซียจนได้) ซึ่งก็วางไว้ค่อนข้างรัดกุม ถ้าให้สรุปง่ายๆคือกลไกการป้องกันที่วางไว้จะเป็นของ QA 3 ด่าน และ QC เป็นด่านสุดท้ายอีก 1 ด่าน

หมายเหตุ ถ้าภาษา GMP จะมีคำว่า Supplier หรือผู้ส่งมอบ ซึ่งหมายถึง ผู้ขายหรือผู้ให้บริการที่ผ่านการรับรองหรือผู้ผลิตของวัตถุดิบตั้งต้น แต่ในบทความนี้ ผมจะขอแบ่งไปเลย โดยแบ่งเป็นผู้ผลิต (Manufacturer) กับคนกลางที่นำเข้าวัตถุดิบเข้ามา (Agency) นะครับ

QA ด่านแรก การเลือกแหล่งผู้ผลิตวัตถุดิบที่เชื่อถือได้

ผมขอไม่ลงลึกถึงหลักเกณฑ์การคัดเลือกแหล่งผู้ผลิตวัตถุดิบ แต่คร่าวๆก็คือวัตถุดิบที่เอามานั้นก็ต้องผ่าน Spec ของทาง QC นำมาผลิตยาตาม Process ของโรงงานแล้วไม่มีปัญหา และยาที่ได้มีความคงสภาพดี

นอกจากนี้ ผู้ผลิตวัตถุดิบก็ต้องคัดเลือกจากผู้ผลิตที่มี profile ที่ดี มี GMP มีระบบคุณภาพ อันนี้ก็จะสบายใจไปได้อีกเปราะนึง

อย่างไรก็ดี สำหรับวัตถุดิบที่มีความเสี่ยงสูง การไปตรวจสอบที่โรงงานผู้ผลิตอาจเป็นสิ่งจำเป็น ซึ่งถ้าเราได้ไปตรวจสอบที่โรงงานผู้ผลิตจริงๆทุกอย่างจบ เช่น กรณีนี้ เราเห็นใบ cert. ผู้ผลิตว่าตรวจ diethylene glycol และ ethylene glycol แต่ถ้าเราไปดูของจริงว่าแล้วเจอว่าโรงงานผู้ผลิตไม่มีเครื่อง Gas Chromatography (GC) ซึ่งต้องใช้ในการตรวจ diethylene glycol และ ethylene glycol แบบนี้เราก็รู้ทันทีเลยว่า ไม่ใช่ละ ผู้ผลิตไม่ได้ตรวจให้เราจริงๆ หรือบางกรณีก็อาจเจอว่า ผู้ผลิตมีเครื่อง GC จริงๆนะ แต่ไม่เคยลง logbook ว่ามีการใช้งานเครื่องงานเครื่องเลย แบบนี้ก็อาจต้องคิดหนักหน่อยว่าเชื่อถือได้ไหม หรือไปดูระบบการขนส่งของเค้าว่ามีระบบป้องกันดีไหม มีโอกาสที่จะมีของปลอมปนมาในระหว่างทางได้ไหม รวมถึงระบบการ labeling ของฉลากว่า เขียนตามหลักสากลไหม มีโอกาสเสี่ยงที่จะผิดพลาดหรือปลอมปนมาได้มากน้อยขนาดไหน

การได้ไปดูโรงงานผู้ผลิตนอกจากเรื่องคุณภาพแล้ว เราจะได้เห็นอะไรอีกหลายอย่าง เช่น ผู้ผลิตนี้ผลิตแต่เกรดยา (Pharma Grade) ไม่มีผลิตเกรดเคมี (Chemical Grade) เลย เราก็สบายใจได้เปราะนึงว่า ต่อให้ error ยังไง ก็เป็นวัตถุดิบเกรดยามาให้เราแน่ๆ หรือผู้ผลิตไม่มีการผลิต diethylene glycol และ ethylene glycol เลย เราก็มั่นใจได้ว่า เค้าคงไม่สรรหามาใส่ให้เราแน่ๆ (เช่น กรณีของปานามา ถ้าผู้ผลิต ผลิตแต่ Glycerin จริงๆ ไม่มีผลิต TD Glycerin ปัญหาก็คงไม่เกิด) นอกจากนี้เราจะยังได้เห็น package เดิมๆของผู้ผลิตจริงๆ เพราะบางทีเราไปเจอว่า ผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์หน้าแบบนี้ แต่พอมาถึงเรา หน้าตามันไม่ใช่แบบนี้ แสดงว่า Agency แอบมีการแบ่งบรรจุเองหรือเปล่า หรือมีของปลอมปลอมปนมาในระบบระหว่างขนส่งมาหาเราไหม

ทีนี้มาดูบริบทประเทศไทยกันบ้าง ว่าเราทำด่านนี้ได้ดีขนาดไหน

ปัญหาอย่างแรกของประเทศไทย คือผู้ผลิตวัตถุดิบส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ที่เมืองไทย แต่อยู่ที่ต่างประเทศ ทำให้การไปตรวจผู้ผลิตที่สถานที่จริงนั้นทำได้ยาก มีค่าใช้จ่ายสูง หรือหากโรงงานไหนมีความพร้อมที่สามารถทำได้ ก็มักใช้เวลานาน นอกจากนี้ผู้ผลิตยาในไทยส่วนใหญ่ มักผลิตเพื่อขายในประเทศหรือส่งออกในประเทศเพื่อนบ้านไม่กี่ประเทศ ไม่เหมือนบริษัทยาออริจินอลที่ผลิตทีส่งขายทั่วโลก ทำให้เวลาสั่งซื้อวัตถุดิบมีปริมาณหรือ volume ไม่มากพอที่จะซื้อตรงกับผู้ผลิตได้ พอเราไม่ได้ซื้อเยอะ การไปขอ audit โรงงานจึงทำได้ลำบาก เพราะผู้ผลิตเองก็ไม่แฮปปี้กับการที่มีลูกค้าที่สั่งซื้อไม่เยอะ แต่มาทำให้เค้ายุ่งยากวุ่นวายเสียเวลา การไม่ขายให้ซะเลยยังเป็นทางออกที่ง่ายกว่าสำหรับผู้ผลิต ประกอบกับในช่วงที่ผ่านมาเรามีปัญหาเรื่องการระบาดของโควิด ทำให้การเดินทางไปต่างประเทศนั้นยากมาก ดังนั้นในทางปฏิบัติประมาณ 80-90% น่าจะได้ตรวจเพียง desktop audit หรือตรวจเพียงเอกสารเท่านั้น หรือดีขึ้นมาหน่อยก็ virtual audit ที่ตรวจโดยการเปิดกล้องจากทางไกล ซึ่งก็ช่วยคัดกรองผู้ผลิตที่มีความเชื่อถือได้ระดับนึง

นอกจากนี้ผู้ผลิตในประเทศยังมีความอ่อนไหวต่อราคาวัตถุดิบมากๆ อย่างที่ทราบกันดีว่า ยาที่ผลิตในเมืองไทยนั้นราคาถูกมาก โดยเฉพาะยาส่งโรงพยาบาลที่ราคากลางต่ำเตี้ยเรี่ยดิน หรือการประมูลยาที่เฉียดชนะกันในราคาไม่กี่บาท ทำให้ผู้บริหารต้องเลือกวัตถุดิบราคาถูกไว้ก่อนเพราะเป็นเรื่องความอยู่รอดของบริษัท พอบวกกับข้อกำหนดที่ต้องซื้อจากผู้ผลิตวัตถุดิบที่มีคุณภาพ แถมการไป audit ที่โรงงานจริงๆยังยากลำบาก ทำให้ในหลายๆครั้ง เราได้ผู้ผลิตที่ขายถูกและเมคเอกสารเก่งมาแทน

ของจะดี ดีตามเงิน คำพูดนี้ ยังใช้ได้อยู่เสมอนะครับ

QA ด่านที่สองซื้อจากผู้ส่งมอบ หรือ Agency ที่เชื่อถือได้

ถ้าเทียบกับกรณีของปานามา จะเห็นได้ว่าปัญหาจุดใหญ่ๆเกิดขึ้นจากการเล่นแร่แปรธาตุของ Agency และอย่างที่บอกไปว่าบริษัทยาในเมืองไทยส่วนใหญ่ไม่ได้ซื้อวัตถุดิบหลายๆ item ใน volume ที่เยอะมากพอที่จะสั่งตรงกับผู้ผลิตได้ นอกจากนี้ยังมีความวุ่นวายของการทำเรื่องนำเข้าพวกนี้อีก (ซึ่งการนำเข้าไม่ได้เป็นธุรกิจหลักที่ผลิตยาในประเทศส่วนใหญ่มองว่าจะต้องมาโฟกัส เพราะหน้าที่หลักเค้าคือผลิตยา) ทำให้ทางออกที่ดีที่สุดคือซื้อผ่านคนกลาง หรือ Agency ที่นำเข้ามา (เว้นแต่วัตถุดิบนั้นจะผลิตในประเทศ หรือมีบริษัทนำเข้าของตัวเองที่ประเทศไทย วัตถุดิบพวกนี้สามารถซื้อตรงกับผู้ผลิตได้ง่าย)

เพราะฉะนั้น เราจึงจำเป็นเลือกเจ้า Agency ที่เชื่อถือได้ อย่างไรก็ดี ในกรณีที่จำเป็น การไปตรวจ Agency ถึงสถานที่นั้นทำได้ง่ายกว่าตรวจผู้ผลิตมาก เพราะ Agency มักอยู่ในประเทศไทยซะเป็นส่วนใหญ่อยู่แล้ว แต่ Agency ส่วนใหญ่ยังไม่ได้ทำระบบคุณภาพอะไร (ส่วนมากมีเต็มที่ก็ ISO9001 แต่น้อยมากที่จะมี GTDP หรือ Good trade and distribution practices for pharmaceutical starting materials) ดังนั้น ข้อมูลที่เราได้จากการไปตรวจ เราจะพอได้ข้อมูลพวกการเก็บรักษา การบริหารสินค้าคงคลัง (มี FIFO/FEFO ไหม) มีการเก็บสารอันตรายอะไรปะปนกับวัตถุดิบยาไหม มีการแบ่งบรรจุเองไหม มีการแก้ไขฉลาก แอบตัดต่อใบ cert. หรือเปล่า

ในกรณีที่มี Agency เจ้าไหนแบ่งบรรจุเองต้องระวังเป็นพิเศษ อย่างน้อยถ้ามีการแบ่งบรรจุเอง Agency เจ้านั้นก็ควรได้มาตรฐาน GMP ซึ่งในเมืองไทยส่วนมากที่เจอมักเป็นการแบ่งบรรจุสารพวกกลิ่นเอง เพราะกลิ่นใช้แต่ละทีใช้ไม่เยอะ แต่นำเข้ามาทีนึงเป็นถังใหญ่ๆ Agency เลยชอบนำมาแบ่งบรรจุเองแล้วขายให้ลูกค้า ซึ่งถ้าไม่มีระบบมาตรฐานอะไรรองรับเลยมันมีโอกาสผิดพลาดสูง หรืออาจจะเลือก Agency ที่ขายเฉพาะวัตถุดิบ Pharma Grade ก็ได้ แต่ถ้านำเข้าเคมีภัณฑ์ด้วย แล้วมีสารอันตรายด้วย แถมเก็บไว้ที่เดียวกันอีก ถ้ามีการแบ่งบรรจุแล้วติดฉลากเองแบบนี้ก็เสี่ยงที่จะผิดพลาดได้

ปัญหาอีกอย่างของเมืองไทยคือ Agency หลายเจ้าก็เล่นแร่แปรธาตุเก่งด้วย ที่เคยเจอมามีตั้งแต่แก้ไขใบ cert. เอง ตัดต่อ cert. เอง แก้ไขวันหมดอายุเอง แบ่งบรรจุเอง พร้อมแก้วันที่ผลิต วันหมดอายุให้พร้อม บางเจ้าก็ไปทำไรให้ซับซ้อน เช่น ไปซื้อต่อจากคนกลางในต่างประเทศอีกที แล้วใช้ cert. ของคนกลางมาให้เรา เพราะกลัวบริษัทยารู้แหล่งผลิตแล้วจะไปดิวตรงกับโรงงานในต่างประเทศก็มี หรือแม้แต่เอาวัตถุดิบที่ถูก Rejected จากอีกโรงงานมาขายให้อีกโรงงานก็มี (ในทางปฏิบัติ Agency ไม่ค่อยอยากคืนวัตถุดิบที่ Rejected กลับที่ไปโรงงานผู้ผลิต เพราะต้องทำเรื่องส่งออก แถมเสียค่าส่งสินค้าไปประเทศต้นเอง ซึ่งมันไม่คุ้ม สู้เอาไปทำลายทิ้งเลยคุ้มกว่า แต่ Agency เลวๆบางเจ้าก็เอามาวนขายใหม่ หรือดีขึ้นมาหน่อย ก็เอาไปขายอีกเกรด ที่ต่ำลงมา ที่ไม่ใช่เกรดยา) หรือเรื่องง่ายๆอย่างการเก็บรักษา ก็เคยเจอว่า Agency แอบเอาวัตถุดิบตากฝนมาขายให้มาแล้ว

แต่ Agency ดีๆก็มีเยอะนะครับ แต่โดยรวมราคาก็มักจะแพงกว่านั่นแหละ

พอพูดถึงเรื่องแบ่งบรรจุกับติดฉลากเอง อันนี้จะโทษ Agency ทั้งหมดก็ไม่ถูก บางครั้งโรงงาน หรือแม้แต่ร้านยา ก็มีส่วนผิด โดยเฉพาะการซื้อขายบิลขาว ที่ร้านยาจะได้ไม่ต้องทำบัญชี หรือเรื่องปัญหาสูตรไม่ตรงตามทะเบียน พวกนี้มันทำให้ Med Reconcile ไม่ลงตัว พอไม่ลงตัววิธีที่ง่ายที่สุดก็คือซื้อวัตถุดิบบิลขาวมาตั้งแต่แรก ทีนี้วัตถุดิบบิลขาว Agency แต่ละเจ้าก็มีหลากหลายวิธีที่ทำให้วัตถุบิลเป็นบิลขาว บางเจ้าถึงขนาดนำเข้าโดยแจ้งว่าเป็นสารเคมีตัวอื่น แล้วพอเข้ามาในประเทศถึงมาแบ่งบรรจุเองเป็นอีกชื่อ เพื่อให้วัตถุดิบตัวนั้นอยู่นอกระบบมาตั้งแต่แรก

ส่วนเรื่องผลิตไม่ตรงทะเบียน ปัญหานี้มีมานาน คือต้องเข้าใจว่าในสมัยก่อนโน้นข้อกำหนดไม่ได้มากขนาดนี้ สูตรเดิมๆมันก็พอไหว แต่พอข้อกำหนด การตรวจวิเคราะห์อะไรมันมากขึ้น สูตรเดิมๆเริ่มเอาไม่อยู่ละ ก็ต้องปรับสูตรใหม่ ทีนี้พอปรับใหม่ ก็ต้องไปยื่นแก้กับ อย. ปัญหาคือข้อกำหนดในการยื่นแก้ค่อนข้างจะยาก (เอาจริงๆก็ไม่ได้ยากมาก ถ้าคนพร้อม อุปกรณ์พร้อม เงินพร้อม) โดยเฉพาะผล PV (Process Validation) 3 lot กับความคงสภาพ (Stability) การทำ PV ถ้าเป็นตำรับที่ขายดีมักไม่มีปัญหาอะไร แต่ถ้าเป็นตำรับที่นานๆทำที ทำแค่ปีละ lot แบบนี้ โอกาสจะได้ผล PV ครบ 3 lot มันค่อนข้างยาก ส่วน Stablity มันใช้เวลานานหลายปี บางทีเภสัชเปลี่ยนไป 3 คนละ พึ่งเสร็จ ถ้าส่งต่องานกันไม่ดี ก็เรียบร้อย ไม่ได้แก้สักที อันนี้ไม่พูดถึงตำรับที่ต้องทำ BE (Bioequivalence) นะ ถ้าตำรับไหนที่แก้ไขสูตรแล้วเข้าข่ายต้องทำ BE ด้วย ส่วนมากจอดทุกราย (คือมันแพง ค่าทำ BE ตำรับนึงไม่ต่ำกว่า 2 ล้าน บางที 4 ล้าน)

สำหรับประเด็นปัญหาที่ Agency ค่อนข้างจะข้างจะมีอิสระในการเล่นแร่แปรธาตุ เพราะไม่มี Regulation ไปบังคับใช้โดยตรง ที่ผ่านมา อย. พยายามบังคับอ้อมๆ โดยการบังคับใช้ข้อกำหนดหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการกระจายยา (Good Distribution Practice หรือเรียกสั้นๆว่า GDP) แล้วบังคับให้โรงงานไปตรวจ Supplier เอาเอง ตั้งแต่การรับ การขนส่งเข้ามา ซึ่งถ้าเอาตามข้อกำหนด GDP จริงๆ Agency ก็ต้องยกเครื่องกันใหม่เยอะมาก บางที่อาจต้องถึงขั้นสร้างคลังกันใหม่ เปลี่ยนรถขนส่งกันใหม่หมดให้เป็นแบบควบคุมอุณหภูมิได้อะไรแบบนี้ ซึ่งมันทำให้ต้นทุนของ Agency เพิ่มขึ้นเยอะ ซึ่งโรงงานที่ไม่ได้เป็น regulator โดยตรง แต่เป็นลูกค้าอีกที มันก็บังคับได้ระดับนึง แต่ถ้าจะบังคับให้ได้แบบ GDP 100% เลยเนี่ย คงต้องให้หลายๆโรงงานช่วยกัน force ถึงจะสำเร็จ

QA ด่านที่สาม การตรวจรับวัตถุดิบ

ด่านนี้ไม่มีอะไรมาก ค่อนข้างง่ายและจัดการเองได้ แต่ก็ช่วยกรองได้มาก ทั้งนี้ก็ขึ้นกับระบบและ SOP แต่ละโรงงาน หลักๆก็อย่างเช่น ปฏิเสธการรับวัตถุดิบที่สงสัยว่าจะมีปัญหา, ฉลากฉีกขาดไม่ชัดเจน, เลข lot ที่ใบ cert. กับฉลากไม่ตรงกัน หรือบรรจุภัณฑ์มีร่องรอยงัดแงะ เปิดออก หรือแบ่งบรรจุมาอะไรแบบนี้

ด่านสุดท้าย QC

เอาละ ถึงแม้ QA จะช่วยกันไว้ได้แค่ไหน แต่ถ้ามันมีวัตถุดิบที่มีปัญหาหลุดลอดออกมา QC จะเป็นด่านสุดท้ายที่ช่วยกรองได้ เปรียบเหมือนผู้รักษาประตู ที่ถ้าหลุดเข้าไปแล้ว ก็เรียบร้อย เกิดปัญหาแน่นอน

สำหรับตัว diethylene glycol กับ ethylene glycol ถ้าทำตามข้อกำหนด คือตรวจตามข้อกำหนด USP และตรวจทุกถังตาม PIC/S GMP แบบนี้กันได้แน่นอน 100%

ดังนั้นถ้าโรงงานไหนมีเครื่อง GC สามารถตรวจ diethylene glycol กับ ethylene glycol ได้ จบ ไม่มีทางที่จะหลุดรอด QC ไปได้ เว้นแต่จะ error ซะเอง

แต่ในความเป็นจริง ยังมีโรงงานยาเมืองไทยอีกหลายโรงที่ยังไม่มีเครื่อง GC ที่เอาไว้ตรวจ diethylene glycol กับ ethylene glycol อย่างไรก็ดี โรงงานยาเกือบทุกโรงจะมีเครื่อง FTIR

ทีนี้ถ้าถามว่า FTIR เอาอยู่ไหม ก็ขอตอบว่า เอาอยู่ในกรณีแบบปานามา คือผิดมาแบบทั้งถัง แต่ถ้าผิดแบบผสมหรือปนเปื้อนมาเล็กน้อยในถังเดียวกัน มีโอกาสสูงมากที่เครื่อง FTIR จะเทียบกับ standard แล้ว score ผ่าน ก็คือแยกไม่ได้นั่นแหละ

คือต้องเข้าใจก่อนว่าหมู่พันธะของ diethylene glycol, ethylene glycol, glycerin, propylene glycol, polyethylene glycol, sorbitol มันค่อนข้างจะคล้ายๆกันคือเป็นพวก O-H, C-H, C-O เป็นหลัก มีแตกต่างกันบ้าง ดังนั้น IR Spectrum หน้าตาดูคล้ายๆกันบ้าง แต่ถ้าเป็นสารบริสุทธิ์เทียบกับ standard มันแยกได้ แต่ถ้าเป็นแค่ปนเปื้อนมาเล็กๆน้อยๆ ยังไงก็ต้องพึ่ง GC เพราะดู Score จาก IR อย่างเดียว บางทีมันก็แค่ลดไปนิดๆหน่อยๆ ไม่พอเห็นความแตกต่างอะไร

สำหรับ Glycerin กับ Propylene Glycol ตามวิธีใน USP ให้ใช้ IR เป็นหนึ่งในวิธี Identification อยู่แล้ว แต่ตัว Polyethylene glycol กับ Sorbitol solution ไม่ได้ให้ใช้ IR ถามว่าจะเอา IR มาใช้ช่วยแยกได้ไหม?

ก่อนอื่นเราต้องเข้าใจก่อนว่า ในเมื่อทั้ง 2 ตัวให้ peak IR spectrum ก็จริง แต่ตัว Polyethylene glycol IR spectrum ไม่สามารถช่วยแยกน้ำหนักโมเลกุลหรือ molecular weight ของตัว Polyethylene glycol ได้ แต่ถ้าเอามาเพื่อใช้แยกแค่ Polyethylene glycol กับ Diethylene glycol หรือ Ethylene glycol อย่างเดียวก็พอทำได้ แต่ต้องเป็นสารบริสุทธิ์นะ ถ้าปนเปื้อนมา ยิ่งปนเปื้อนน้อย ยิ่งแยกยาก แค่ Ethylene glycol ผสมมาสัก 25% ก็เริ่มแยกยากแล้ว

สำหรับ Sorbitol solution ก็เช่นเดียวกัน แม้ว่า USP จะไม่ได้ให้ใช้ IR แต่ถ้าเอามาแค่แยกระหว่าง Sorbitol solution กับ Diethylene glycol หรือ Ethylene glycol อย่างเดียว IR ก็ยังพอทำได้ครับ

อ้างอิง

• https://www.foodnetworksolution.com/wiki/word/2088/diethylene-glycol-%E0%B9%84%E0%B8%94%E0%B9%80%E0%B8%AD%E0%B8%97%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%A5%E0%B8%B5%E0%B8%99%E0%B9%84%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%84%E0%B8%AD%E0%B8%A5
• https://www.usp.org/sites/default/files/usp/document/about/public-policy/apec/gmp-glycerin-case-panama-2006.pdf
• https://en.wikipedia.org/wiki/Toxic_cough_syrup
• https://www.icc-ccs.org/index.php/356-chinese-counterfeits-prove-deadly-for-panama
• https://www.dailynews.co.th/news/1637629/
• https://webbook.nist.gov/

The post เด็กตาย 150 คน!! เกิดอะไรกับยาแก้ไอที่อินโดนีเซีย? appeared first on บันทึกของเภสัชอู๋.

“เนื้อหาในบทความนี้ สรุปมาจากการประชุมวิชาการเรื่อง OUTSOURCE QUALIFICATION บรรยายโดย ภก.ประเสริฐ เลิศเลอพันธ์ จัดโดยสมาคมเภสัชกรอุตสาหการ (ประเทศไทย) ซึ่งสรุปมาจากความเข้าใจของข้าพเจ้าเอง และอาจมีเนื้อหาบางส่วนที่ข้าพเจ้าไปหามาเพิ่มเติมเพื่อเสริมความเข้าใจของตัวเอง หากมีข้อผิดพลาด หรือไม่ถูกต้องแต่ประการใด อาจเกิดจากความเข้าใจผิดของข้าพเจ้าเอง ไม่เกี่ยวกับผู้บรรยาย หรือหน่วยงานใดๆทั้งสิ้น”

ประวัติวิทยากร

ชื่อวิทยากร

ภก.ประเสริฐ เลิศเลอพันธ์ ติดต่อ Prasert_Lertlerphunt@hotmail.com

การศึกษา

• จบปริญญาตรี คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
• จบปริญญาโท บริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
• ได้รับหนังสืออนุมัติเป็นผู้มีความรู้ความชำนาญในการประกอบวิชาชีพเภสัชกรรมสาขาเภสัชกรรมอุตสาหการจากวิทยาลัยเภสัชกรรมอุตสาหการแห่งประเทศไทย สภาเภสัชกรรม
• ได้รับ Certified Fellow of FICP College of Thai Pharmacy

การทำงาน

• 2532 – 2533 หัวหน้าฝ่ายเภสัชกรรม โรงพยาบาลตาพระยา
• 2533 – 2537 Production Supervisor บริษัท VS Pharma (1971)
• 2537 – 2543 Compliance Manager บริษัท Warner Lambert (Thailand)
• 2543 – 2551 Quality Control Manager บริษัท Molnlycke Healthcare (Thailand)
• 2551 – 2564 ASEAN Quality Director บริษัท Reckitt Benckiser Healthcare Manufacturing (Thailand)
• 2556 – ปัจจุบัน คณะกรรมการสมาคมเภสัชกรอุตสาหการ
• 2565 – ปัจจุบัน อาจารย์ประจำ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ

บทนำ

“You can do anything, but you can’t do everything”
“คุณสามารถทำอะไรก็ได้ แต่คุณไม่สามารถทำทุกอย่างได้”

David Allen; ที่ปรึกษาเรื่องระบบการจัดการคุณภาพ สหรัฐอเมริกา

คำพูดนี้ เหมาะมากกับระบบ Quality Risk Management โดยสามารถใช้ได้ในทุกบริบท ไม่ใช่เฉพาะแค่เรื่อง Supplier Qualification หรือ Outsource Qualification เพราะในชีวิตจริงเราไม่ได้มีทรัพยากร (เงิน เวลา บุคลากร) ที่จะไปทำทุกเรื่อง แม้ว่าเราจะมีความสามารถที่จะทำทุกเรื่องได้ก็ตาม ดังนั้นเราจึงต้องมีการจัดลำดับความสำคัญ และทำเฉพาะเรื่องที่จำเป็นต้องทำเท่านั้น

และภายใต้แรงบันดาลใจจาก Quote ของ David Allen จึงขอกล่าวว่า

“You can audit any outsource, but you can’t audit every outsource”
“คุณสามารถตรวจสอบหน่วยงานภายนอกที่ไหนก็ได้ แต่คุณไม่สามารถไปตรวจสอบหน่วยงานภายนอกได้ทุกที่”

Prasert Lertlerphunt; under inspiration of David Allen

ดังนั้น เราต้องมีการพิจารณาว่า outsource ไหนต้องไป audit บ้าง outsource ไหนต้องทำอะไรบ้างในกระบวนการ Qualification

ข้อกำหนดด้านกฏหมาย (Regulatory Requirement)

เรื่องข้อกำหนด จะแบ่งเป็น 2 ข้อกำหนดหลักๆคือข้อกำหนด Good Manufacturing Practice (GMP) ของผู้ผลิต และข้อกำหนด Good Distribution Practice (GDP) ของผู้กระจายยา

Regulatory Requirement: GMP

สำหรับผู้ผลิตยา จะมีอยู่ 2 ข้อกำหนดหลักๆที่ต้องรู้คือ

1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่อง การกำหนดรายละเอียดเกี่ยวกับหลักเกณฑ์และวิธีการในการผลิตยาแผนปัจจุบันและแก้ไขเพิ่มเติมหลักเกณฑ์และวิธีการในการผลิตยาแผนโบราณ ตามกฎหมายว่าด้วยยา พ.ศ. ๒๕๕๙ (แน่นอนว่าผู้ผลิตในประเทศ ต้องปฏิบัติตามกฏหมายนี้)
2. PIC/S GUIDE TO GOOD MANUFACTURING PRACTICE FOR MEDICINAL PRODUCTS PART I PE009-16, 1 February 2022

1.ประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่อง การกำหนดรายละเอียดเกี่ยวกับหลักเกณฑ์และวิธีการในการผลิตยาแผนปัจจุบันและแก้ไขเพิ่มเติมหลักเกณฑ์และวิธีการในการผลิตยาแผนโบราณ ตามกฎหมายว่าด้วยยาพ.ศ. ๒๕๕๙

สำหรับประกาศกระทรวงฯตัวนี้ จะมีส่วนที่เกี่ยวกับ Outsource Qualification อยู่ในหมวดที่ 7 ซึ่งแปลมาจาก Chapter 7 PIC/S GUIDE TO GOOD MANUFACTURING PRACTICE FOR MEDICINAL PRODUCTS PART I PE009-12 ซึ่งมันเก่าแล้ว แปลมาตั้งแต่ปี 2559 แต่เรายังยึดตัวนี้เป็นหลักอยู่ ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้

2.PIC/S GUIDE TO GOOD MANUFACTURING PRACTICE FOR MEDICINAL PRODUCTS PART I PE009-16, 1 February 2022

ตัว PE009-16 นี้เป็น Current GMP ที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบันทั่วโลก ปัญหาก็คือรายละเอียดตามประกาศกระทรวงฯ ปี 2559 ตามข้อ 1 ที่ไปแปลมาจาก PE009-12 ในส่วนของหมวดที่ 7 นั้น มันถูก revise ไปตั้งแต่ version PE009-13 แล้ว ดังนั้นข้อกำหนดของ PE009-16 ซึ่งเป็นฉบับอัพเดทต่อๆมาและเป็น GMP ที่ใช้กับทั่วโลกในปัจจุบันจึงไม่เหมือนกับ ของประกาศกระทรวงฯ ปี 2559

สำหรับตัว PE009-16 ในส่วนของหมวดที่ 7 ซึ่งเกี่ยวข้องกับ Outsource Qualification มีรายละเอียดดังนี้

แล้วประกาศกระทรวงฯ ปี 2559 กับ PE009-16 ต่างกันอย่างไร?

สิ่งที่แตกต่างกัน (ซึ่งแตกต่างกันมาตั้งแต่ PE009-13 แล้ว เพราะโดน revise ใน version นั้น) คือ ประกาศกระทรวงฯ ปี 2559 (ซึ่งแปลมาจาก PE009-12) จะพูดถึงกิจกรรมของหน่วยงานภายนอกเฉพาะในเรื่องการผลิตและการวิเคราะห์ แต่ตั้งแต่ PE009-13 เป็นต้นมาจะครอบคลุมไปถึง any outsources ซึ่งเป็นการขยายขอบเขตให้คลอบคลุมกิจกรรมหน่วยงานภายนอกต่างๆมากขึ้น ไม่จำกัดเฉพาะแค่การผลิตหรือการวิเคราะห์อีกต่อไป อย่างไรก็ดี แม้ว่าจะคลุมไปถึง any outsources แล้ว แต่เนื้อหาหลักๆยังโฟกัสในส่วนของกิจกรรมการผลิตและการวิเคราะห์เป็นหลัก

แล้วตอนนี้กิจกรรมของ outsources ครอบคลุมถึงไหน?

กิจกรรมของ outsources ที่พูดถึงในหมวดที่ 7 ตอนนี้ครอบคลุมถึงความรับผิดชอบระหว่างบริษัทผู้ผลิต กับ ผู้มาตรวจ GMP (ซึ่งหลักๆก็คือ อย.) เท่านั้น แต่ไม่ได้ครอบคลุมไปถึงความรับผิดชอบของบริษัทที่มีต่อผู้บริโภค (This chapter cover responsibility between company and regulatory body, not through consumer)

ประเด็นสำคัญต่อมาคือ แม้ว่าผู้ว่าจ้างจะจ้าง outsources ไปแล้ว แต่ความรับผิดชอบก็ยังอยู่ที่ผู้ว่าจ้างด้วย (Contract Giver still remain responsibility for the activity)

ประเด็นสุดท้ายที่ข้อกำหนดพูดถึงก็คือผู้รับจ้างจะต้องปฏิบัติกิจกรรมนั้นให้เป็นไปตามข้อกำหนด GMP และ GDP (Contract Acceptor is responsible for GMP & GDP compliance)

หน้าที่ของผู้ว่าจ้าง (Contract Giver) ในหมวดที่ 7 ของ pic/s GMP

1. ผู้ว่าจ้างต้องสามารถเข้าถึงตรวจสอบได้ว่าผู้รับจ้างมีความสามารถ มีความเหมาะสม และถูกต้องตามกฏหมาย ก่อนที่จะเริ่มทำการว่าจ้างกัน (คือผู้จ้างจะไปทำยังไงก็ได้ เช่นไปออดิทก็ได้ เพื่อให้รู้ว่าบริษัทที่เราจะจ้างมีความสามารถ มีความเหมาะสม ที่จะทำเรื่องนั้นจริงๆนะ อันนี้เป็นหน้าที่ของผู้ว่าจ้าง)
2. ผู้ว่าจ้างต้องให้ข้อมูลต่างๆได้แก่ ข้อมูลด้านสถานที่ อุปกรณ์/เครื่องมือ บุคลากร ข้อมูลเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ต่างๆว่าต้องผลิตอะไร ยังไงบ้าง แก่ผู้รับจ้าง เพื่อให้ผู้รับจ้างเอาข้อมูลเหล่านี้ไปใช้ในการทำกิจกรรมต่างๆแล้วไม่ก่อให้เกิดอันตรายแก่ผู้บริโภค (เช่น เราจ้างเค้าผลิตยา เราก็ต้องให้ข้อมูล Specification วิธีการผลิต และรายละเอียดต่างๆ ไม่ว่าจะข้อมูลบนฉลาก การเก็บรักษา เพื่อให้คนที่เค้าผลิตยาให้เรา ผลิตได้ถูกต้อง และไม่ก่อให้เกิดอันตรายแก่ผู้บริโภค)
3. ผู้ว่าจ้างต้องคอยติดตามผลการทำงานและประสิทธิภาพการทำงานของผู้รับจ้าง
4. ผู้ว่าจ้างต้องทบทวนและเข้าถึงบันทึกต่างๆของผู้รับจ้าง เพื่อให้มั่นใจว่าการปฏิบัติงานของผู้รับจ้างเป็นไปตาม GMP และ Market Authorization

หน้าที่ของผู้รับจ้าง (Contract Acceptor) ในหมวดที่ 7 ของ pic/s GMP

1. ผู้รับจ้างต้องมีสถานที่ มีอุปกรณ์/เครื่องมือ มีความรู้ความสามารถ มีประสบการณ์ มีผลิตภัณฑ์ และมีทรัพยากรเพียงพอที่จะทำกิจกรรมให้แก่ผู้ว่าจ้าง
2. ถ้ามีการเปลี่ยนแปลงใดๆเกิดขึ้น ต้องแจ้งให้ผู้ว่าจ้างทราบและอนุมัติก่อนเสมอๆ เช่น จะเปลี่ยนแปลงเครื่องมือที่ใช้ ก็ต้องบอกผู้ว่าจ้างให้รับทราบและอนุมัติก่อน
3. ถ้าผู้รับจ้าง ต้องการจ้างช่วง คือไปจ้างคนอื่นต่อในบางกิจกรรมหรือกิจกรรมทั้งหมดก็ตาม จะต้องให้ผู้ว่าจ้างอนุมัติก่อน และทั้งผู้รับจ้างและผู้ว่าจ้างมีหน้าที่ตรวจประเมินผู้รับจ้างช่วงต่อคนนั้น ก่อนที่จะให้เค้าเข้ามาทำงาน

หน้าที่ของผู้ว่าจ้าง (Contract Giver) และ ผู้รับจ้าง (Contract Acceptor) ตาม GMP สรุปได้ดังตาราง

Contract Giver	Contract Acceptor
Access legality, suitability and competency of CA before.	Adequate premises, equipment, knowledge, experience, material/product and resource
Provide all information to CA that might pose hazard to premises, equipment, personnel, material/product	No change can be made if no authorization from CG
Monitor and review CA performance	If outsource required then need CG approved and assessment by CA and CG before. The outsource might be inspected by authority
Review and access to all record in CA, ensure that all product from CA comply with GMP & Market Authorization

สัญญา/ข้อตกลงทางเทคนิค Contract (Technical Agreement) ตาม Regulatory Requirement: GMP

อีกจุดนึงที่ PIC/s หมวดที่ 7 พูดถึงคือต้องมีสัญญา Contract (Technical Agreement) ระหว่างผู้ว่าจ้างกับผู้รับจ้าง โดยมีข้อกำหนดดังนี้

1. ต้องมีการทำสัญญาระหว่างผู้ว่าจ้างกับผู้รับจ้างภายใต้ข้อกำหนดของ Market Authorization (Draw between CA & CG and in accordance with Market Authorization)
2. ในตัวสัญญา/ข้อตกลงทางเทคนิคต้องมีการอธิบายหน้าที่ความผิดชอบของทั้งผู้ว่าจ้างและผู้รับจ้าง (Describe responsibility of both party)
3. เอกสารต่างๆตั้งแต่ในส่วนของการผลิตไปจนถึงการกระจายยาแม้ว่าจะเป็นของผู้รับจ้าง ก็ต้องให้ผู้ว่าจ้างสามารถเข้าถึงได้ (All records since manufacturing to distribution in CA need to be available for CG)
4. ผู้รับจ้างต้องยอมให้ผู้ว่าจ้างเข้าไปออดิทได้ และถึงแม้ว่าผู้รับจ้างจะไปจ้างช่วงต่อ คนที่รับงานต่อก็ต้องยอมให้ไปออดิทได้ (CA need to allow CG to audit (included with CA’s subcontractor))

Regulatory Requirement: GDP

สำหรับผู้กระจายยา จะมีอยู่ 2 ข้อกำหนดหลักๆที่ต้องรู้คือ

1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการกระจายยาแผนปัจจุบัน พ.ศ. 2564
2. PIC/S GUIDE TO GOOD DISTRIBUTION PRACTICE FOR MEDICINAL PRODUCTS” PE011-1, 1 June 2014

ซึ่งประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการกระจายยาแผนปัจจุบัน พ.ศ. 2564 มี Attachment เป็น PE011-1 ซึ่งเป็นฉบับปัจจุบันด้วย

จะเห็นได้ว่าของ GDP ฉบับปัจจุบันคือ PE011-1 ซึ่งออกมาตั้งแต่ปี 2014 และไม่เคยอัพเดทอีกเลย แล้วเราก็ไปเอา PE011-1 มาแปลเป็นประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการกระจายยาแผนปัจจุบัน พ.ศ. 2564 ดังนั้นข้อกำหนดระหว่างประกาศกระทรวงฯ กับ PIC/S จึงเหมือนกัน

1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการกระจายยาแผนปัจจุบัน พ.ศ. 2564

ข้อกำหนดในหนวดที่ 7 ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการกระจายยาแผนปัจจุบัน พ.ศ. 2564 มีดังนี้

2.PIC/S GUIDE TO GOOD DISTRIBUTION PRACTICE FOR MEDICINAL PRODUCTS” PE011-1, 1 June 2014

ข้อกำหนดในหนวดที่ 7 ตาม PIC/S GUIDE TO GOOD DISTRIBUTION PRACTICE FOR MEDICINAL PRODUCTS” PE011-1, 1 June 2014 มีดังนี้

จะเห็นได้ว่าข้อกำหนด Outsource Activities ในหมวดที่ 7 นี้ ของ GMP มีถึง 3 หน้า แต่ GDP มีแค่หน้าเดียว แสดงให้เห็นว่าเนื้อหาน้อยกว่าของ GMP เยอะ แต่หลักการและสาระสำคัญนั้นเหมือนๆกัน ต่างกันตรงในส่วนของ GDP มีรายละเอียดและความเข้มข้นน้อยกว่าของ GMP

หน้าที่ของผู้ว่าจ้าง (Contract Giver) ในหมวดที่ 7 ของ pic/s GDP

1. ผู้ว่าจ้างต้องรับผิดชอบต่อกิจกรรมทั้งหมดที่ตนว่าจ้าง
2. ต้องมีการประเมินความสามารถของผู้รับจ้างและออดิทผู้รับจ้างว่าสามารถปฏิบัติตามข้อกำหนด GDP ความถี่ในการประเมินขึ้นกับความเสี่ยง
3. ให้ข้อมูลเฉพาะต่างๆของผลิตภัณฑ์แก่ผู้รับจ้าง

หน้าที่ของผู้รับจ้าง (Contract Acceptor) ในหมวดที่ 7 ของ pic/s GDP

1. มีสถานที่ เครื่องมือ ความรู้ ประสบการณ์ และทรัพยากรที่เพียงพอที่จะปฏิบัติกิจกรรมให้แก่ผู้ว่าจ้าง
2. ห้ามทำการเปลี่ยนแปลงใดๆโดยพละการและไม่ได้รับการอนุญาตจากผู้ว่าจ้าง
3. ถ้าผู้รับจ้างจะไปจ้างช่วงต่อ จะต้องให้ผู้ว่าจ้างอนุมัติ และต้องได้รับการประเมินจากผู้รับจ้างและผู้ว่าจ้างซะก่อน

หน้าที่ของผู้ว่าจ้าง (Contract Giver) และ ผู้รับจ้าง (Contract Acceptor) ตาม GDP สรุปได้ดังตาราง

Outsource Qualification

ก่อนที่เราจะเริ่มทำการตรวจรับรองหน่วยงานภายนอก (Outsource Qualification) เชื่อว่าทุกคนมีคำถามว่า

“Outsource อันอะไรบ้างที่เราจำเป็นต้องทำ Qualification?”

การจะตอบคำถามนี้ได้ อย่างแรกเราต้องตอบให้ได้ก่อนว่า อะไรคือ Outsource?

เออ แล้วอะไรจัดเป็น Outsource? บ้างล่ะ ตามนิยาม GMP บอกไว้ว่า “กิจกรรมอะไรที่ถูกบอกให้ทำโดย GMP Guide แล้วเราไม่ได้ทำเอง แต่ไปจ้างคนอื่นทำ ถือว่าเป็น outsource” (“Any activity covered by the GMP Guide that is outsourced”) และกิจกรรมใดๆเกี่ยวกับการจัดซื้อผลิตภัณฑ์ไม่ถือว่าเป็น outsource (ดังนั้นถ้าเราไปให้คนอื่นซื้อ Product หรือวัตถุดิบ ไม่จัดว่าอยู่ในขอบข่ายของ Outsource Qualification) อย่างไรก็ดีพวกการจัดซื้อวัตถุดิบจะอยู่ในขอบข่ายของ Supplier Qualification

ตัวอย่างเช่น ถ้าเราไปซื้ออะไหล่ของเครื่อง Filling machine จาก Supplier >>> ไม่อยู่ในขอบข่ายของการทำ Outsource Qualification ตาม GMP หมวดที่ 7 แต่ในมุมกลับกันถ้าคุณไปซื้อ Service จาก Supplier เจ้านึง ให้มาทำ PM เปลี่ยนอะไหล่ให้เครื่อง Filling machine อันนี้จะอยู่ในขอบข่ายของการทำ Outsource Qualification เพราะการทำ PM ถือว่าเป็น Activity นึงตาม GMP

กิจกรรมที่ไม่จัดอยู่ในขอบข่ายของการทำ Outsource Qualification

• การจัดซื้อ Product/วัตถุดิบต่างๆ/อุปกรณ์และวัสดุสิ้นเปลืองต่างๆ ที่อยู่ในขอบข่ายของการทำ Supplier Qualification
  ตัวอย่างเช่น ถุงใส่ bulk, อะไหล่ที่สัมผัสกับผลิตภัณฑ์โดยตรง ซึ่งใช้แล้วหมดไป อย่างไรก็ดี พวกนี้ Critical เพราะสัมผัสกับผลิตภัณฑ์โดยตรง ถ้าเป็นกรณีแบบนี้ ไม่ต้องทำ Outsource Qualification แต่ในการจัดซื้อควรมี approve source list ให้คนจัดซื้อดูว่าต้องจัดซื้อจากที่ไหน และต้องมีการ control specification เช่น อะไหล่ที่สัมผัสกับผลิตภัณฑ์โดยตรง ก็ควรซื้อจากบริษัทที่มี safety certificate เช่น US FDA food contact (แล้วก็อย่าลืม ก่อนใช้ไป validate ก่อนว่ามัน compatible กับ product ของเราหรือเปล่า) หรือถุงใส่ bulk ก็ควรซื้อ food contact grade เป็นต้น
• การให้ Outsource ทำกิจกรรมที่อยู่ภายใต้การควบคุมดูแล การฝึกอบรม และปฏิบัติตาม SOP ของเราเอง ตัวอย่างเช่น
  1. เราไปขอให้ Agency ช่วยให้หาพนักงานฝ่ายผลิตมาให้หน่อย แล้วพนักงานเหล่านั้นมาอยู่ภายใต้การดูแล การฝึกอบรม และปฏิบัติตาม SOP ของเราหมดเลย แบบนี้ไม่ถือว่าอยู่ในขอบข่ายของ Outsource
  2. ช่วงนั้นต้องใช้นักวิเคราะห์ QC เยอะ แล้วเราไปติดต่อ Outsource Laboratory ว่าช่วยส่งนักวิเคราะห์ที่คุณมีอยู่มาทำงานให้เราหน่อยสัก 3-6 เดือน ซึ่งนักวิเคราะห์ที่ได้มา มาอยู่ในการควบคุมดูแลของ QC Manager ของเราเอง มีการฝึกอบรม และปฏิบัติตาม SOP ของเรา มาทำกิจกรรมการวิเคราะห์ต่างๆเช่น Method Validation ในห้องแลบของเรา แบบนี้ไม่ถือว่าอยู่ในขอบข่ายของ Outsource

กิจกรรมอะไรบ้างที่อยู่ในขอบข่ายของ Outsource

อ.ประเสริฐ บอกว่าจากประสบการณ์ของอาจารย์ สามารถสรุปกิจกรรมของ Outsource ได้ดังรูป

กิจกรรม Outsource ช่วงวิจัยและพัฒนา (Research & Development)

กิจกรรม Outsource ช่วง Research & Development ที่พบบ่อยๆจะมีการจ้างหน่วยงานภายนอกวิเคราะห์ (QC Laboratory) กับเช่าตู้ Stability Chamber ข้างนอก เพราะไม่มีตู้ของตัวเอง หรือมีของตัวเองแต่ไม่เพียงพอที่จะเก็บยาที่อยู่ระหว่างการวิจัยและพัฒนา

กิจกรรม Outsource ช่วงผลิตเชิงพาณิชย์ (Commerial Manufacturing)

กิจกรรม Outsource ช่วง Commerial Manufacturing จะมีค่อนข้างเยอะ ที่พบได้มีดังนี้

• จ้างหน่วยงานภายนอกมาสอบเทียบ (Calibration) เครื่องมือ/อุปกรณ์ต่างๆในโรงงาน
• จ้างหน่วยงานภายนอกมาบำรุงรักษาเชิงป้องกัน (Preventive Maintenance) มาตรวจสอบ เปลี่ยนอะไหล่ และอุปกรณ์สิ้นเปลืองตามวงรอบต่างๆ
• จ้างหน่วยงานภายนอกในการเก็บเอกสาร (Document) หรือตัวอย่างเก็บกัน (Retention Sample)
• จ้างวิเคราะห์ (QC Laboratory)
• จ้างผลิต (Manufacturing) หรือบรรจุ (Packing)
• จ้างหน่วยงานภายนอกในการควบคุมสัตว์และแมลง (Pest Control)
• จ้างขนส่ง (Transportation) การจ้างขนส่งตรงนี้ไม่ได้หมายความว่ากระจายยาไปให้ลูกค้า เพราะอันนั้นจะอยู่ในส่วน product distribution แต่อันนี้จะหมายถึงส่งยาจากโรงงานผลิตไปที่คลังสินค้าของเรา
• เช่าคลังสินค้า (Warehouse) และจัดส่ง (Transportation) อาจจะจากส่งจากโรงงานไปคลังสินค้า หรือคลังสินค้ากลับไปที่โรงงานก็ได้
• เช่าตู้ Stability Chamber ซึ่งการศึกษา stability ตรง commerial นี้ จะไม่เหมือนกับตอน R&D เพราะตอน commerial เราจะเน้นศึกษา ongoing stability

กิจกรรม Outsource ช่วงการกระจายยา (Product Distribution)

กิจกรรม Outsource ช่วง Product Distribution ที่พบได้มีดังนี้

• จ้างขนส่ง (Transportation) ซึ่งตรงนี้จะเป็นการกระจายยาไปให้ลูกค้า
• เช่าคลังสินค้า (Warehouse)
• จ้างหน่วยงานภายนอกในการควบคุมสัตว์และแมลง (Pest Control)

ขั้นตอนการตรวจรับรองหน่วยงานภายนอก (Outsource Qualification Process)

Outsource Qualification Activity จะมี 3 กิจกรรมคือ

1. ใช้แบบสอบถาม (Outsource Questionnaire) หรืออีกชื่อนึงคือ Desktop audit อันนี้เป็นพระเอกของเราเลย เพราะตามข้อกำหนด GMP หรือ GDP จะมีระบุให้เราไป audit outsource ซึ่งการใช้แบบสอบถามเนี่ย ถือว่าเราไป audit ผ่านการ review เอกสาร
2. ข้อตกลงทางเทคนิค (Technical Agreement) อันนี้ทั้ง GMP และ GDP พูดชัดเจนเลยว่า เราจำเป็นต้องมี Technical Agreement กับ Outsource
3. ไปออดิท outsource ที่สถานที่จริง (On-Site Audit: Physically On-Site or Virtual) กิจกรรมนี้เป็นไม้ตาย กรณีใช้แบบ Questionnaire และ Technical Agreement แล้วยังไม่เพียงพอ ก็ต้องไปออดิทที่สถานที่จริง อย่างไรก็ดี การออดิทที่สถานที่จริง อาจใช้การ Virtual ออดิทก็ได้ ก็คือออดิททางไกล ใช้วิธีเปิดกล้องคุยกันเอา ไม่จำเป็นต้อง Physically คือตัวไปอยู่ที่สถานที่จริงเสมอไป (แต่จริงๆ Physically ก็ดีกว่าแหละ แต่เราอาจไม่สะดวก และมีข้อจำกัดต่างๆ เช่น การเดินทาง โควิด บลาๆ)

กิจกรรม Outsource แบบไหน ควรใช้ Outsource Qualification Activity อะไร?

อย่างที่รู้กันว่ากิจกรรม Outsource มีมากมายหลายอย่าง ตามที่ระบุไปแล้วในหัวข้อ กิจกรรมอะไรบ้างที่อยู่ในขอบข่ายของ Outsource แต่เราจะรู้ได้อย่างไรละ ว่ากิจกรรม Outsource อันนี้ เหมาะกับ Outsource Qualification Activity แบบไหน เหมาะกับการใช้ Questionnaire, Technical Agreement หรือ On-Site Audit อันนี้สามารถสรุปได้ดังตาราง

จะเห็นได้ว่า Questionnaire กับ Technical Agreement เป็น Outsource Qualification Activity ที่ควรทำในทุกๆกิจกรรมของการ Outsource แต่การไป On-Site Audit ควรทำในกิจกรรมสำคัญๆ เช่น การจ้างผลิตหรือบรรจุ (Manufacturing/Packing Site), การจ้างวิเคราะห์ (QC Laboratory) เป็นต้น หรืออย่าง Stability Chamber ก็ควรไปออดิท เพราะการออดิทเราไม่ได้ดูแค่ compliance เท่านั้น เรายังดูว่าเค้ามี capable เท่าไร มี premise มีอุปกรณ์เพียงพอไหมอีกด้วย

ในส่วนของกิจกรรมอย่าง Pest Control, Calibration, Preventive Maintenance เราอาจไม่ต้อง on-site audit ก็ได้ เพราะกิจกรรมที่เกิดขึ้นส่วนใหญ่มันเกิดที่สถานที่ของเราเอง ไม่ได้เกิดที่สถานที่ของผู้รับจ้าง ในส่วนของการ Transportation ก็เช่นเดียวกัน เนื่องจากกิจกรรมส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดที่บริษัทขนส่ง แต่เกิดที่ข้างนอกบริษัทขนส่ง ดังนั้น Questionnaire กับ Technical Agreement ก็เพียงพอ

สำหรับ Document and Retention Sample Storage ก็ควรไปออดิท แต่การออดิทจะเน้นไปที่การเช็คศักยภาพของเค้ามากกว่า

ขั้นตอนการทำงาน

เอาละ หลังจากเรารู้รายละเอียดทั้งหมดแล้ว เราจะเริ่มปฏิบัติงานจริง เราต้องเริ่มจาก

1. เขียน SOP เรื่อง Outsource Qualification ขึ้นมา (Develop an SOP)
2. ออก Change Control เพื่อ implement SOP อันนี้ (Change Control for implementation)
3. ทำ excel sheet เพื่อ tracker Outsource (Develop tracker for Outsource)
4. บอกทุกคนว่าเราจะเริ่ม implement แล้วนะ และ new outsource ทั้งหมด จะต้องทำตาม SOP ที่เขียนใหม่นี้นับตั้งแต่วันที่ SOP เริ่มบังคับใช้ (The “Day 1”, all new outsource has to follow SOP)
5. เขียนแผนว่าจะเอา outsource ทั้งหมด ให้มา comply กับ SOP นี้ได้เมื่อไรบ้าง (Plan for all outsource to comply with the SOP)

จากประสบการณ์ของอาจารย์มองว่า Questionnaire และ Technical Agreement มีอายุ 3 ปี น่าจะเพียงพอ

กรณีเรามีการขยาย scope เช่น จากเดิมเราจ้างบริษัทนี้ขนส่งอย่างเดียว ต่อมาเราใช้ Warehouse เค้าด้วย อันนี้ไม่ต้องเขียน Technical Agreement ใหม่ก็ได้ แต่เอา Technical Agreement มาอัพเดทให้ครอบคลุมก็เพียงพอ

แบบสอบถาม (Questionnaire)

แบบสอบถามควรประกอบไปด้วยองค์ประกอบต่างๆ ดังนี้

1. ชื่อและที่อยู่ (Name and address*(Manufacturing Site, Operation Site)) อย่าลืมว่าแม้ว่าจะชื่อบริษัทเดียวกัน แต่ถ้าอยู่คนละที่อยู่กัน ก็ต้องใช้ Questionnaire คนละอัน เพราะที่อยู่คนละที่ อาจมีความแตกต่างกัน แม้ว่าจะเป็นบริษัทเดียวกัน
2. ข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับองค์กร (Organization Chart with no. of employee) เพื่อให้เรารู้ว่า องค์กรนี้เป็นยังไง company profile เป็นยังไงบ้าง มีพื้นที่ขนาดไหน เป็นบริษัทใหญ่ไหม อันนี้เราจะดูได้คร่าวๆ เช่น เค้าบอกเราว่า เค้าเป็นบริษัทใหญ่ แต่มีพนักงานอยู่แค่ 4-5 คน ก็ไม่ใช่ละ นอกจากนี้เราอาจให้เค้าบอกด้วยว่า Major Customer เค้าเป็นใคร เพื่อที่จะดูว่า ถ้าลูกค้ารายใหญ่ๆที่มีชื่อเสียงใช้บริการเค้าไหม ถ้าใช้ก็แสดงว่าเค้าค่อนข้างน่าเชื่อถือ
3. Quality Team และต้องบอกด้วยว่าคนที่รับผิดชอบเรื่อง Quality คือใคร
4. Flow chart of manufacturing/operation process (+copy required) ให้เค้าเขียนอธิบายขั้นตอนว่ากระบวนการทำงานของเค้าเป็นยังไง แล้วเค้ามีไปจ้างช่วง outsource ต่ออีกทีตรงไหนไหม
5. ใบอนุญาตต่างๆ (Manufacturing/Operation License (+copy required)) อันนี้ก็เป็นส่วนสำคัญ เช่น ถ้าเราจ้างเค้าผลิตยา แต่เค้าไม่มีใบอนุญาตผลิตยา แบบนี้ก็คงไม่ได้
6. Quality Management/GMP Certificate (+copy required) ให้เค้าลิสมาว่าเค้าได้ Cert. ISO GMP อะไรมาบ้าง ถูกใครออดิทมาบ้าง แล้วอย่าลืมให้เค้าใส่ expire date ของใบ cert. มาด้วย เพราะพอใบ cert. หมดอายุ เราก็ต้องไปติดตามมาใหม่ว่าเค้ายังทำระบบคุณภาพนี้อยู่ไหม ได้ไปต่ออายุไหม
7. QC Capacity and Capability
8. Outsource Activity
9. Quality Plan (+copy required)
10. Site Master File and Quality Manual (+copy required)
11. Authority Audit status (+copy required)
12. QMS Process (Deviation, Change Control, Risk Management, Management Review) (+SOP copy required)
13. Complaint Handling Process (+SOP copy required) อันนี้เป็นอีกอันที่พอเราทำงานกับเค้าแล้ว จะได้ทำงานร่วมกัน คือเวลามีข้อร้องเรียนต่างๆมา คุณมีกระบวนการยังไง จัดการยังไง แจ้งให้เราทราบยังไง
14. Questionnaire Justification; Approved, yes or no.
15. Questionnaire Justification; Scope of approval: Which activity that approved

ตัวอย่าง Outsource Questionnaire

Discussion (Questionnaire)

• ใช้ Questionnaire ธรรมดา ถ้าอะไรที่ไม่เกี่ยวข้องก็ใส่ N/A (Common questionnaire then fill N/A if not applicable for the outsource)
• การใส่คะแนนใน Questionnaire ไม่ค่อยช่วยอะไร เพราะมันยากที่จะ implement กับทุก Outsource (Scoring is difficult part and should not as many type of outsource then will not be able to develop score criteria)
• อย่างไรก็ดี การให้คะแนนในการทำ site audit สามารถช่วยในการกำหนดว่าเราควรจะ re-audit เมื่อไร (Scoring from on site audit (or counting from no. of NC) will be help for doing risk assessment for audit frequency)
• การทำ Questionnaire ไม่ใช่การทำครั้งเดียวจบ เพราะข้อมูลของ Outsource เองก็มีการอัพเดทอยู่เสมอ อย่างไรก็ดี ไม่มี requirement บอกชัดเจนว่าควรทำทุกกี่ปี แต่ส่วนตัวของผู้บรรยายเห็นว่า 3 ปีครั้ง กำลังดี (Need to periodic assessment, no clear requirement for period. 3 years is good enough)
• ระวังเรื่อง certificate กับ license ของ outsource หมดอายุ ถ้าหมดอายุก็คอยหมั่นขอ copy ฉบับปัจจุบันที่ต่ออายุแล้วมาเรื่อยๆ (Be aware that certification & license attached to questionnaire might expire later so periodic re-qualification is required.)
• Questionnaire ถือว่าเป็นการทำ Desktop audit อย่างนึง (Questionnaire is a kind of audit that consider as desktop audit.)

ข้อตกลงทางเทคนิค (Technical Agreement)

หลังจากทำ Questionnaire แล้ว สิ่งต่อมาที่ต้องมีสำหรับการทำ Outsource Qualification คือ Technical Agreement แต่อาจมีบางกรณีที่ไม่ต้อง เช่น การขยาย scope อาจทำ Technical Agreement มาอัพเดทเฉยๆ ไม่ต้องทำใหม่ เป็นต้น

ตัวอย่าง Technical Agreement กับโรงงานผลิตและบรรจุ (Manufacturing & Packing Site)

Discussion – Technical Agreement of Manufacturing & Packing Site

• Develop PQR together
• Release product by CA as manufacturer
• Product registration by CA (Thai regulation is only allow Manufacturer to own product license)
• Adverse drug event report develop together between CA (license owner)/CG (product owner)
• CG give storage condition, CA do Temperature Mapping and monitor temperature

ตัวอย่าง Technical Agreement กับห้องแลบวิเคราะห์ (Laboratory)

มีประเด็นนิดนึงว่า ปัจจุบัน อย. ยังไม่ได้ออก cert. ให้แลบสำหรับวิเคราะห์ยาโดยเฉพาะ ดังนั้นใบ cert. GMP ที่ อย. ออกให้โรงานผลิตยาจึงพ่วงการรับรองแลบวิเคราะห์ยาของโรงงานนั้นๆไปด้วย ดังนั้นในเมืองไทย ถ้าเราต้องการให้เค้าวิเคราะห์ยาสำเร็จรูป เพื่อให้เค้าออก COA ให้ เราจะต้องจ้างแลบในโรงงานผลิตยา ก็คือโรงงานยาเท่านั้น (ข้อ 5.1.9)

Discussion – Technical Agreement of Laboratory

• Scope if cover Medicinal Finish Product testing then clearly mention as require Thai FDA GMP & license to cover
• Identified location of laboratory in scope
• Test method and specification define by CG
• Sample take by CG, total 3 sets (two to send to CA for test and reserve if retest require then one reserve at CG)
• CA has to ensure that sample destruction will not allow product leak back to market
• If OOS happened then required investigation follow MHRA or US FDA Guideline, CG need to approve report
• Analytical method validation for in-house CG Test protocol and report develop by CA and CG approve
• The other validation to support the test is under CA
• Software/Spreadsheet use need 21CFR Compliance
• Training and awareness of Data Integrity ALCOA
• If OOC then inform CG and investigation report need to cover impact to any tests those have been release before

ตัวอย่าง Technical Agreement กับคลังสินค้าและบริษัทขนส่ง (Warehouse and Transportation)

Discussion – Technical Agreement of Warehouse and Transportation

• Add PM and Calibration plan in the TA similar with MFG Site
• CG provide PSDS and Storage Condition
• Complete Temperature Mapping for validation compliance and define hot/cold spots by CA
• CA monitor temperature by continuous recording and do trend analysis on yearly basis
• Develop minor temperature excursion range in warehouse that can justify by CA
• Develop major temperature excursion range in warehouse that require to inform CG
• CA to do incoming inspection stock including check CoA and supplier name/address compare with approved supplier list from CG
• Ensure security and limit access to prevent product leakage/counterfeit.
• No minor excursion for transportation, all excursion required to inform CG
• Report accident to CG to investigate product quality, leakage and counterfeit impact
• CA to prevent error shipping to wrong customer
• No temporary storage allow during transportation trip, in accident and required temporary storage then storage condition need to comply with label claim and full security to avoid chance of leakage/counterfeit. Immediately inform CG is required.

ตัวอย่าง Technical Agreement กับหน่วยงานสอบเทียบ (Calibration Service)

Discussion – Technical Agreement of Calibration Service

• ISO17025 required to avoid on-site audit, this also can help to screen calibration supplier as so many in market
• All measuring device used need to be traceable to international calibration standard
• As report development by outsource then need data integrity in TA
• Report “as found” situation not “as fixed”
• CA to develop sticker and pre-report before leave CG then final report to follow by 7 days
• Report if OOC (out of calibration) happened and help CG for investigation
• CA need to send range of use to CG to define calibration range

สรุป Key content ของ Technical Agreement

• Agreement between Contract Giver/Contract Acceptor (Name and address)
• Signature of approver (at least site director, optional for Quality)
• Scope Cover: which operation and which site
• Validity Period, 3 years is good enough to come back for review TA
• Purpose of the agreement
• Confidentiality and Data Protection statement
• Table of Responsibility
• Appendix
  – Material/Product Specification, Technical Requirement ex. Storage Condition
  – AQL expectation
  – List of Material/Product/Service
  – Contact List (Contact Acceptor and Contact Giver)
  – List approved outsource/supplier
  – Example of CoA, PM Report, Calibration Report
  – Historical Page
  – etc.

Hi-light ของ Technical Agreement

• Need lawyer to review to ensure that TA can be enforced
• If conflict with Commercial Agreement then commercial agreement will take precedence (จำไว้ว่า Commercial Agreement เหนือกว่า Technical Agreement)
• Expiration, no clear requirement 3 years is good enough
• Change without notification to CG usually be the point that not follow in TA
• Any outsource who involve with data need to have data integrity in TA
• TA with Medicine Manufacturing
  – Need to mention who will do PQR
  – Thai Regulation is only allowed Manufacturer to own Product License, TA need to reflect this point
• AQL expectation for appearance is difficult part
  – AQL is OK but difficult to define acceptance criteria of defect (จริงๆเรามี AQL อะไรก็บอก CA ไปด้วย)
  – CA always want AQL but some defect should be zero, ex. mix up
• TA with Transportation (GDP)
  – Need to mention who will do Temperature mapping
  – Minimize storage during transportation and if need then require to be environmental control
  – Mention falsification medicine incident reporting from CA
  – If any accident that impact to quality or might leading to product leakage to market need to be immediately report

ถาม-ตอบ (Q&A)

1.กรณีจ้างบริษัทในเครือเดียวกัน ใช้ SOP ร่วมกัน แต่คนละสถานที่กัน จัดว่าเป็น Outsource หรือไม่?

ตอบ ถ้าคนละสถานที่กัน ถือว่าเป็น Outsource ยกเว้นคุณมี SOP ที่บอกว่า คุณจะจัดการกิจกรรมของบริษัทในอีก location นึงอย่างไร (intracompany agreement)

2. Technical Agreement ของการทำ Preventive Maintenance ทำอย่างไร?

ตอบ คล้ายๆกับ Technical Agreement ของ Calibration service โดยเฉพาะผลต้องออกเป็น as found

3. งาน Validation Clean Room โดยบริษัทภายนอกจัดเป็น Outsource หรือไม่?

ตอบ ใช่

4. จ้างหน่วยงานภายนอกทำ Method Validation แต่บริษัทนั้นไม่ใช่โรงงานยาและไม่ได้ ISO 17025 ได้หรือไม่?

ตอบ การจ้างหน่วยงานภายนอก ทำ Method Validation อยู่นอกเหนือขอบข่ายของ GMP เพราะ GMP ไม่ได้สนใจว่าคุณได้ Method มาจากใคร แต่สุดท้ายคุณต้องมาทำ Method transfer เองอยู่ดี ดังนั้นเมื่ออยู่นอกเหนือขอบข่ายของ GMP จึงไม่จัดเป็น Outsource แต่แรก เว้นแต่ว่าคุณจะจ้างเค้าวิเคราะห์ด้วย แบบนี้เป็น Outsource

5. ถ้าเราซื้อโปรแกรมวิเคราะห์ทางสถิติจากบริษัทข้างนอกมาใช้ในห้องแลบ ต้องทำ Outsource Qualification หรือไม่?

ตอบ การจัดซื้อไม่ถือว่าเป็น Outsource แต่การซื้อโปรแกรมถูกระบุอยู่ใน Annex 11 เรื่อง computer validation ดังนั้นต้องทำ Supplier Qualification แต่อาจจะดูแค่ว่า Supplier เจ้านี้น่าเชื่อถือไหม อาจจะไม่ต้องถึงขั้นไป Audit

6. จ้างหน่วยงานภายนอกมาตรวจติดตาม Environment พวกเชื้อ อะไรพวกนี้ ต้องใช้แลบที่ได้ GMP โรงงานยา หรือได้ ISO17025 หรือไม่?

ตอบ Environment Monitoring ไม่ใช่การวิเคราะห์เพื่อปล่อยผ่านยาสำเร็จรูป ดังนั้นไม่ต้องมี GMP โรงงานยา ส่วน ISO17025 ไม่ถือว่าเป็น must have แต่การที่เค้ามี จะช่วยเรากรองแลบที่ดีได้

7. ซื้อเครื่องมือที่แถม Package IQ/OQ มาด้วย ต้องทำ Outsource Qualification หรือไม่?

ตอบ ไม่จำเป็น แต่เราต้อง Approve เค้า หลังเค้าทำ IQ/OQ

8. ถ้า Supplier ที่เราซื้อยาขนส่งยามาให้เราที่ Warehouse ด้วย แต่จาก Warehouse ไปถึงลูกค้าเราขนส่งเอง แบบนี้ต้องทำ Outsource Qualification หรือไม่?

ตอบ ไม่ต้องทำ Outsource Qualification แยกต่างหาก แต่ประเด็นเรื่องการขนส่งยา จะไปรวมอยู่ในตอนทำ Supplier Qualification

9. โรงงานผลิตชีววัตถุ ต้องใช้หนูในการทดสอบยาสำเร็จรูป แต่ไม่มีแลบโรงงานยาไหนทำได้ ต้องทำอย่างไร?

ตอบ ประเด็นที่ว่าแลบที่ทดสอบยาสำเร็จรูปได้ต้องเป็นแลบที่ได้ GMP ยา มันเป็นเรื่องของกฏหมาย ดังนั้นต้องถาม อย.

10. ถ้า Outsource ไม่ยอมเซนต์ Technical Agreement กับเราต้องทำอย่างไร?

ตอบ ต้องหาเจ้าใหม่ คือถ้าเป็นระดับ global ต้องเซนต์แน่นอน แต่ถ้าในระดับ อย. ไทย อาจมีความอะลุ่มอล่วย เช่น บอกให้ได้ว่าที่ไม่เซนต์ Technical Agreement เนื่องจากติดขัดตรงไหน แล้วทำแผนส่งมาได้ไหมว่าจะดำเนินการได้เมื่อไร

“แต่เดิมนั้น ข้าพเจ้าจัดทำสรุปเรื่องต่างๆ ที่ข้าพเจ้าได้เรียนรู้ เพื่อใช้ในการทบทวนและทำความเข้าใจของข้าพเจ้าเอง แต่ข้าพเจ้าเห็นว่า หากนำสรุปดังกล่าวมาเผยแพร่ น่าจะเป็นประโยชน์ต่อผู้อื่นที่ต้องการศึกษาในเรื่องดังกล่าว อันจะนำไปสู่การพัฒนาวงการเภสัชกรรมไทยในกาลต่อไป”

The post การตรวจรับรองหน่วยงานภายนอก (Outsource Qualification) appeared first on บันทึกของเภสัชอู๋.

1. แนวทางการยื่นคำขอตรวจประเมิน GDP สำหรับผู้อนุญาตที่ถูกคืนคำขอและหลุดคิว
2. การประเมินข้อบกพร่องจากผลการตรวจประเมิน GDP ของผู้รับอนุญาตนำหรือสั่งยาแผนปัจจุบันเข้ามาในราชอาณาจักร
3. การจัดทำแผนการแก้ไขข้อบกพร่อง (CAPA)

เริ่มแรก ดร.สุชาติ เน้นย้ำว่า ให้ขอรับการตรวจประเมิน GDP ก่อนวันที่ 9 กันยานี้ ก่อนที่ประกาศเรื่องค่าใช้จ่ายฉบับใหม่จะบังคับใช้ จะได้ไม่มีปัญหา และเน้นย้ำเรื่องผลการตรวจประเมิน GDP จะต้องนำไปใช้ในการต่ออายุใบอนุญาตไม่ว่าจะเป็นผู้ผลิตหรือผู้นำสั่งฯก็ตาม ดังนั้นถ้าไม่มีผลการตรวจประเมิน GDP ก็จะต่ออายุใบอนุญาตไม่ได้

แนวทางการยื่นคำขอตรวจประเมิน GDP สำหรับผู้อนุญาตที่ถูกคืนคำขอและหลุดคิว

และในผู้รับอนุญาตนำสั่งที่ต้องได้รับการตรวจ 578 ราย นี้ ได้รับหนังสือรับรอง GDP (ตรวจผ่านแล้ว) จำนวน 188 ราย อยู่ระหว่างการตรวจประเมิน 99 ราย ยังไม่ยื่นคำขอ 290 ราย !!!

ในส่วนของผู้ผลิตยา สามารถสรุปสถานะได้ดังตาราง

ประกาศกระทรวงเกี่ยวกับการจัดเก็บค่าใช้จ่ายในการตรวจประเมิน GDP

ล่าสุด ได้มีประกาศกระทรวงเกี่ยวกับการจัดเก็บค่าใช้จ่ายในการตรวจประเมิน GDP 2 ฉบับคือ

1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง อัตราค่าใช้จ่ายสูงสุดที่จะจัดเก็บจากผู้ยื่นคำขอในกระบวนการพิจารณาอนุญาตยา พ.ศ. 2565 ประกาศตัวนี้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาไปแล้วตั้งแต่วันที่ 8 สิงหาคม 2565
2. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ค่าใช้จ่ายที่จะจัดเก็บจากผู้ยื่นคำขอในกระบวนการพิจารณาอนุญาตยา พ.ศ. 2565 ประกาศฉบับนี้กำลังรอประกาศในราชกิจจานุเบกษาอยู่

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ค่าใช้จ่ายที่จะจัดเก็บจากผู้ยื่นคำขอในกระบวนการพิจารณาอนุญาตยา พ.ศ. 2565

ก่อนที่ประกาศกระทรวงตัวนี้จะประกาศในราชกิจจานุเบกษา เรามาทำความเข้าใจประกาศกระทรวงตัวนี้ก่อน

ประกาศฉบับนี้ มีรายละเอียดบัญชี 2 แนบท้ายประกาศฯ ข้อ 8.5 สถานที่ผลิตยา สถานที่นำหรือสั่งยาเข้ามาในราชอาณาจักร ตามหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขในการกระจายยาแผนปัจจุบัน (GDP)

ทีนี้เราก็ต้องรู้ว่า บริษัทเราจัดอยู่ในประเภทไหน ซึ่งแบ่งได้ดังนี้

ประเภท 1 มีการกระจายยาขนาดใหญ่ มีความซับซ้อนของกระบวนการกระจายยาสูง (อัตราจัดเก็บ 54,000 บาท)

อย่างแรกถ้าบริษัทเรามีกิจกรรมด้านการจัดเก็บหรือขนส่งไม่ว่าจะของตนเอง หรือให้บริการแก่คนอื่น โดยเข้าเกณฑ์ด้านล่างตั้งแต่ 2 ข้อขึ้นไป จัดเป็นประเภท 1

1. ให้บริการจัดเก็บและ/หรือขนส่ง แก่ผู้รับอนุญาตด้านยา ตั้งแต่ 10 ราย ขึ้นไป
2. มีขนาดพื้นที่จัดเก็บตั้งแต่ 3,500 ตารางเมตรขึ้นไป
3. มีจำนวนสถานที่พักผลิตภัณฑ์ยาชั่วคราวระหว่างการขนส่งตั้งแต่ 3 แห่งขึ้นไป
4. มีจำนวนรถขนส่งตั้งแต่ 20 คัน ขึ้นไป
5. มีจำนวนการจ้างบริษัทขนส่งภายนอก ตั้งแต่ 3 แห่ง ขึ้นไป

อย่างที่สอง ในกรณีที่เราไม่มีกิจกรรมด้านการจัดเก็บและขนส่งสำหรับยาของตนเอง และมีการจ้างผู้จัดเก็บและขนส่งที่ไม่ได้การรับรองมาตรฐานตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขในการกระจายยาแผนปัจจุบัน พ.ศ.2564 ก็จัดเป็นประเภท 1 เหมือนกัน

ประเภท 2 มีการกระจายยาขนาดกลาง มี่ความซับซ้อนของกระบวนการกระจายยาปานกลาง (อัตราจัดเก็บ 36,000 บาท)

ถ้าบริษัทเราเข้าเกณฑ์ข้อใดข้อหนึ่งดังต่อไปนี้ ถือว่าเป็นประเภท 2

1. มีกิจกรรมด้านการจัดเก็บและ/หรือขนส่งยาของตนเอง หรือให้บริการจัดเก็บและ/หรือขนส่งแก่คนอื่น แต่ไม่เข้าเกณฑ์ในประเภท 1
2. ไม่มีกิจกรรมด้านการจัดเก็บและ/หรือขนส่งยาของตนเอง และมีทะเบียนตำรับยาที่ต้องควบคุมสภาวะการจัดเก็บและการขนส่งเป็นพิเศษ เช่น
   – วัคซีน
   – Radiopharmaceuticals
   – Cytotoxics
   – ยาที่ต้องจัดเก็บและขนส่งด้วย cold chain เช่น insulin, Chloramphenicol eye drop เป็นต้น
   โดยมีการจ้างผู้จัดเก็บและขนส่งที่ได้รับรองมาตรฐานตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการกระจายยาแผนปัจจุบัน พ.ศ. 2564

ปล. ณ ตอนนี้กลุ่มที่เข้าตามข้อ 2 พวกมียา วัคซีน, Radiopharmaceuticals พวกๆนี้ ณ ปัจจุบันในปี 2565 นี้ ยังจัดเป็นกลุ่ม high risk ซึ่งต้องตรวจแบบ onsite อยู่ แต่ต้องเข้าใจว่า ไอเรื่อง high risk, medium risk, low risk ไม่เกี่ยวข้องกับประกาศการจัดแบ่งประเภทเรื่องอัตราการจัดเก็บตังอันนี้

ประเภท 3 มีการกระจายยาขนาดเล็ก มีความซับซ้อนของกระบวนการกระจายยาต่ำ (อัตราจัดเก็บ 18,000 บาท)

ถ้าเรามีการกระจายยาขนาดเล็ก มีความซับซ้อนของกระบวนการกระจายยาต่ำ เช่น ไม่มีกิจกรรมด้านการจัดเก็บและ/หรือขนส่งยาของตนเอง แต่มีการจ้างผู้จัดเก็บและขนส่งที่ได้รับรองมาตรฐานตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการกระจายยาแผนปัจจุบัน พ.ศ. 2564 เราก็จัดเป็นประเภท 3

การจัดเก็บไม่เต็มอัตราค่าใช้จ่าย

ในประกาศกระทรวงฯ ฉบับนี้ ได้มีการพูดถึงการจัดเก็บอัตราที่ไม่เต็มค่าใช้จ่าย คือ ในกรณีที่เราเป็นผู้ผลิตยา และยื่นคำขอทั้ง GMP และ GDP มาพร้อมกัน หรือ กรณีที่เป็นผู้ผลิตยา และเป็นผู้รับอนุญาตนำหรือสั่งยาฯ ด้วย เราไม่ต้องจ่ายเงินเต็มๆ โดยสามารถลดค่าใช้จ่ายได้ แบ่งเป็น 3 กรณี ดังนี้

1. สถานที่ผลิตยา ที่ยื่นคำขอตรวจ GMP จัดเก็บที่ 50% ของข้อ 8.1 ซึ่งข้อ 8.1 คือค่าใช้จ่ายในการตรวจ GMP ว่าง่ายๆคือจ่ายค่าตรวจ GMP แค่ครึ่งเดียว
2. สถานที่ผลิตยา ยื่นคำขอตรวจ GMP + GDP มาในคราวเดียวกัน คือให้มาตรวจทั้ง GMP และ GDP พร้อมกันเลย จัดเก็บที่ 50% ของข้อ 8.1 (ของ GMP) และ 50% ของข้อ 8.5 (ของ GDP) ว่าง่ายๆคือจ่ายค่าตรวจ GMP และ GDP แค่ครึ่งเดียว
3. สถานที่ผลิตยา เป็นบุคคลเดียวกัน กับสถานที่นำสั่งยาฯ อาจจะเป็นนิติบุคคลเดียวกัน หรือมีผู้ดำเนินกิจการคนเดียวกัน ให้จัดเก็บ 50% ของข้อ 8.1 (ของ GMP) และ 50% ของข้อ 8.5 (ของ GDP) ซึ่ง 8.5 เนี่ย ต้องเลือกว่าเป็นของสถานที่ผลิตยา หรือเป็นของสถานที่สั่งยาฯ ยอดใดยอดหนึ่งเท่านั้น

การดำเนินการเกี่ยวกับประกาศเรื่องการจัดเก็บค่าใช้จ่ายอันใหม่นี้

ทีนี้ ในระหว่างนี้ ทางกองยาเองก็เล็งเห็นถึงปัญหาภาระค่าใช้จ่ายของผู้รับอนุญาตที่จะเกิดขึ้นนี้ และเพื่อให้ทันการก่อนที่ประกาศฉบับนี้จะประกาศในราชกิจจานุเบกษา ซึ่งน่าจะมีผลบังคับใช้กลางเดือนกันยายน 2565 นี้ ทางกองยาเลยแจ้งถึงผู้รับอนุญาตที่ยังไม่ได้ยื่นคำขอตรวจประเมิน GMDP/GDP ให้ยื่นหนังสือขอตรวจประเมิน + คำขอตรวจประเมิน GDMP/GDP ส่งถึงกองยาภายในวันที่ 9 กันยายน 2565 หากเกินกำหนด ผู้รับอนุญาตจะต้องขำระค่าใช้จ่ายสำหรับการตรวจประเมิน GDP

ขั้นตอนการดำเนินการ

1. ผู้รับอนุญาตผลิต/นำสั่งฯ ที่ยังไม่ได้ยื่นคำขอ ให้จัดส่งเอกสารถึงกองยาภายในวันที่ 9 กันยายน 2565 ประกอบไปด้วย
   – หนังสือแสดงความจำนงค์จะขอตรวจสถานที่ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการกระจายยาแผนปัจจุบัน
   – แบบคำขอให้ตรวจประเมิน สถานที่ผลิตยาเพื่อขอหนังสือรับรองมาตรฐานการผลิตและการกระจายยา (GMDP) (F-D3-39) หรือ แบบคำขอให้ตรวจประเมินสถานที่ กระจายยา เพื่อขอรับรองมาตรฐานการกระจายยาแผนปัจจุบัน (GDP) (F-D3-87)
   สำหรับผู้อนุญาตนำสั่งฯ ไม่ต้องแนบเอกสารสำหรับการตรวจประเมินมา ให้จัดส่งเอกสารตรวจประเมินพร้อมสำเนาคำขอมาอีกครั้งตามกำหนดการในแผนการตรวจ ผ่านทางระบบ GDP e-inspection เท่านั้น
2. หลังจากดำเนินการตามข้อ 1 ให้ผู้รับอนุญาตนำหรือสั่งยาฯ จัดส่งเอกสารดังนี้
   – สำเนาแบบคำขอให้ตรวจประเมินสถานที่ กระจายยา เพื่อขอรับรองมาตรฐานการกระจายแผนปัจจุบัน (GDP) (F-D3-87)
   – เอกสารสำหรับการตรวจประเมิน GDP แบบตรวจประเมินเอกสาร + checklist เอกสาร
   โดยจัดส่งเอกสารตามกำหนดการในแผนการตรวจผ่านทางระบบ GDP e-inspection เท่านั้น (เจ้าหน้าที่ขออนุญาตไม่รับเป็น paper) หากไม่ยื่นเอกสารตามกำหนดเวลาในแผนการตรวจประเมิน GDP ผู้รับอนุญาตจะต้องยื่นคำขอใหม่ พร้อมชำระค่าใช้จ่ายในการตรวจประเมิน GDP
3. หลังจากดำเนินการตามข้อ 1 ให้ผู้รับอนุญาตผลิตยาฯ จัดส่งสำเนาแบบคำขอให้ตรวจ GMDP (F-D3-39) หรือแบบคำขอให้ตรวจ GDP (F-D3-87) + เอกสารสำหรับการตรวจประเมิน GDP แบบตรวจประเมินเอกสาร + Checklist เอกสาร
   โดยจัดส่งเอกสารตามกำหนดการในแผนการตรวจผ่านทางระบบ Dropbox หากไม่ยื่นเอกสารตามกำหนดเวลาในแผนการตรวจประเมิน GDP ผู้รับอนุญาตจะต้องยื่นคำขอใหม่ พร้อมชำระค่าใช้จ่ายในการตรวจประเมิน GDP

การตรวจสอบสถานะการตรวจประเมินของผู้รับอนุญาต

ณ วันนี้ หลังจากที่ยื่นคำขอไปเรียบร้อยแล้ว ท่านสามารถทราบผลการพิจารณาการตรวจประเมินผ่านทางระบบ GDP e-inspection ได้อยู่แล้ว และหลังจากที่ท่านแจ้งแผนการแก้ไขข้อพกบร่องมาเรียบร้อยแล้ว ผู้ตรวจจะพิจารณาแผนการแก้ไขข้อบกพร่องของท่าน และจะออกหนังสือรับรองฯให้ ซึ่งท่านสามารถที่จะไปดู ผลการพิจารณามาตรฐานการกระจายยาแผนปัจจุบันของสถานที่นำสั่งฯ ได้ที่ https://www.fda.moph.go.th/site/drug/post/sitepages/gdp%20page.aspx

การประเมินข้อบกพร่องจากผลการตรวจประเมิน GDP ของผู้รับอนุญาตนำหรือสั่งยาแผนปัจจุบันเข้ามาในราชอาณาจักร

หลักเกณฑ์ GDP แบ่งเป็น 9 หมวด ได้แก่

1. การบริหารจัดการคุณภาพ
2. บุคลากร
3. อาคาร สถานที่ และอุปกรณ์
4. ระบบเอกสาร
5. การดำเนินการ
6. ข้อร้องเรียน การคืนผลิตภัณฑ์ ยาปลอม และการเรียกคืนผลิตภัณฑ์ยา
7. การจ้างหน่วยงานภายนอก
8. การตรวจสอบตนเอง
9. การขนส่ง

ซึ่งทางผู้ตรวจจะโฟกัสมากๆในหมวดที่ 1, 2, 3, 5 และ 7

ภาพรวมการตรวจประเมิน GDP ตั้งแต่ มกราคม – สิงหาคม 2565

โดยภาพรวมการตรวจประเมิน GDP ที่ผ่านมา ซึ่งตรวจผู้ประกอบการไปแล้ว 180 ราย พบข้อบกพร่องต่างๆ สรุปได้ตามตารางดังนี้

จะเห็นได้ว่า การตรวจที่ผ่านมาเป็นการตรวจด้วยเอกสารเป็นหลัก ดังนั้นจึงพบข้อบกพร่องเรื่องระบบเอกสารมากที่สุด ถัดมาคือเรื่องการจัดการคุณภาพ

ตัวอย่างข้อบกพร่องที่พบในหมวดที่ 1 การบริหารจัดการคุณภาพ

• สถานที่เก็บยาที่ระบุอยู่ใน 001 “ข้อมูลแม่บทของสถานที่สำหรับการกระจายยาแผนปัจจุบันและที่ปรากฏใน 301 “รูปภาพสถานที่จัดเก็บยา” ไม่ใช่สถานที่จัดเก็บยาตามกฏหมายที่ระบุอยู่ในใบอนุญาตนำหรือสั่งยาฯ ของบริษัทฯ” (ข้อ 1.2.1 และ 3.2.2) >>> จัดเป็น major defect >>> ควรแก้โดยการยื่นแก้ไขเปลี่ยนแปลงสถานที่จัดเก็บยาให้ถูกต้อง
• ไม่มีการจัดทำคู่มือคุณภาพ (Quality manual) (ข่อกำหนด 1.2.2) >>> จัดเป็น major defect (แต่ในอนาคตอาจเป็น critical defect ได้)
• ไม่มีการจัดทำเอกสารข้อมูลแม่บทสถานที่ (Site Master File; SMF) โดยเอกสารรหัส 101 Quality Manual …….. ที่บริษัทฯ ส่งมานั้น มีเนื้อหาไม่ครบถ้วนตามที่ควรจะระบุอยู่ใน SMF เช่น รายชื่อผู้รับการติดต่อ 24 ชั่วโมง จำนวนพนักงาน สถานที่เก็บยาตามกฏหมาย แผนผังและขนาดของพื้นที่จัดเก็บตาม “แบบประเมินเอกสารข้อมูลแม่บทสถานที่นำหรือสั่งยาแผนปัจจุบัน” (ข้อ 1.1, 1.2.2, 2.3.2, 4.1) >>> จัดเป็นข้อบกพร่องอื่นๆ >>> สำหรับ Guideline สำหรับจัดทำ SMF ของ อย. สามารถไปดูได้ที่ https://www.fda.moph.go.th/sites/drug/Post/SitePages/GDP%20page.aspx
• จัดทำเอกสาร SMF ครบมาตามหัวข้อที่กำหนดแล้ว แต่ว่า ยังมีเนื้อหาที่ยังไม่ครบถ้วน ซึ่งเมื่อปลายปี 2564 ได้มีการยื่น SMF มาให้ อย. พิจารณา และ อย. ได้ comment กลับไปแล้ว แต่ทางบริษัทยังไม่ได้แก้ไขตามที่ comment ในส่วนของการเรียกคืนยา >>> จัดเป็น Observation

นอกจากนี้ อย. ยังได้แนะนำวิธีจัดทำรายการต่างๆที่ถูกต้อง ได้แก่
1. เอกสารมาตรฐานขั้นตอนวิธีการปฏิบัติ (LIst of SOPs) ที่ถูกต้อง โดยต้องประกอบไปด้วย รหัสเอกสาร, ชื่อเอกสาร, วันที่บังคับใช้ และวันที่ต้องทบทวนเอกสาร ดังรูป

2. ตัวอย่างเอกสารรหัส 103 บัญชีรายชื่อผลิตภัณฑ์ เลขทะเบียนตำรับยา และสภาวะการเก็บรักษา (List of Products) ที่ถูกต้อง จะต้องประกอบไปด้วย เลขทะเบียนตำรับยา, ชื่อผลิตภัณฑ์, ประเภทยา และสภาวะการเก็บรักษา ดังรูป

หมายเหตุ สำหรับเภสัชเคมีภัณฑ์ อาจใส่เป็นเลขที่สำคัญเภสัชเคมีภัณฑ์ 15 หลักแทนเลขทะเบียนยาก็ได้

3. ตัวอย่างเอกสารรหัส 104 ภาพรวมการบริหารจัดการหน่วยงานภายนอก (Overview of Outsourcing Activities) ควรมี diagram อธิบายว่าเรามีการจัดจ้างหน่วยงานภายนอกในขั้นตอนใดบ้าง ดังเช่นรูปตัวอย่างด้านล่าง ซึ่งข้อนี้หลายบริษัทฯ ไม่เข้าใจ แล้วส่ง SOP การจัดจ้างหน่วยงานภายนอกมาให้ อย. แทนซะงั้น

ตัวอย่างข้อบกพร่องที่พบในหมวดที่ 2 บุคลากร

• จากการตรวจสอบเอกสาร พบว่า บริษัทไม่มีการแต่งตั้งผู้ที่ได้รับมอบหมาย (Designated responsible person) ในงานด้านระบบคุณภาพ รวมถึงการกำหนดหน้าที่ความรับผิดชอบของผู้ทีไ่ด้รับมอบหมาย และการอธิบายลักษณะงานของผู้ที่ได้รับมอบหมาย (ข้อกำหนด 1.2.3, 2.3) >>> จัดเป็น Major defect
• ไม่พบหลักฐานการอบรมของผู้ที่ได้รับมอบหมายตามที่ระบุไว้ใน SMF (ข้อกำหนด 1.2.3, 2.3) >>> จัดเป็น Other defect
• จากคำสั่งแต่งตั้งตัวแทนฝ่ายบริหารคุณภาพการกระจายเภสัชเคมีภัณฑ์ ระบุหน้าที่ความรับผิดชอบของบุคคลที่ได้รับมอบหมายไม่ครบตามข้อกำหนด 2.3.5 ของคู่มือแนวทางการตรวจประเมินตามหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการกระจายยา โดยไม่มีระบุหน้าที่ในการตัดสินใจเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ยาคืนจากลูกค้า การอนุมัติผลิตภัณฑ์ยาคืน เพื่อเก็บเข้าคลังสินค้า และการทำให้มั่นใจว่าได้ปฏิบัติตามข้อกำหนดกฏหมายที่เกี่ยวข้อง (ข้อกำหนด 2.3.5) >>> จัดเป็น Observation
  ปล. คือในเคสนี้มีการกำหนด Designated responsible person ใน SMF แต่ไม่มีคำสั่งแต่งตั้ง หรือ Job Description ที่ชัดเจนว่าคนนี้มีหน้าที่ตรงตามข้อ 2.3.5
• มีหนังสือแต่งตั้ง Designated responsible person โดยกำหนดอำนาจหน้าที่ตาม Job Description แต่พบว่าใน Job Description ไม่มีการกำหนดหน้าที่ในหัวข้อการตัดสินใจในการจัดการยาคืนจากลูกค้า (Return Product) ผลิตภัณฑ์ที่ไม่ผ่านมาตรฐานหรือยาปลอม และอำนาจในการอนุมัติผลิตภัณฑ์ยาคืนจากลูกค้า (ข้อกำหนด 2.3.4 ย่อย ญ-ฎ) >>> จัดเป็น Other defect
• จากการตรวจสอบเอกสารแต่งตั้งและกำหนดหน้าที่ผู้ที่ได้รับมอบหมาย (Designated responsible person) เป็นของคนนึง แต่ส่ง Job Description ของอีกคนมาให้ ซึ่งคนนี้เป็นหัวหน้าหน่วยรับ-จ่ายสินค้าสำเร็จรูป ซึ่งไม่ได้เป็น Designated responsible person >>> จัดเป็น Observation

ตัวอย่างข้อบกพร่องที่พบในหมวดที่ 3 อาคาร สถานที่ และอุปกรณ์

• จากการตรวจสอบบริเวณขึ้น – ลงสินค้า พบว่าบริเวณดังกล่าวมีลักษณะเปิดโล่ง ไม่มีการป้องกันการเข้าออกของแมลงหรือสัตว์รบกวน และมีสินค้าตั้งอยู่บริเวณดังกล่าว (ข้อกำหนด 3.2.1 และ 3.2.10) >>> จัดเป็น Major defect
• จากการตรวจสอบบริเวณจัดเก็บยารอทำลาย ยาที่เรียกเก็บคืน ยาที่เรียกคืน และยาที่ไม่ผ่านข้อกำหนด ซึ่งมีการจัดแบ่งบริเวณดังกล่าวด้วยการแปะเทปสีเหลืองแสดงพื้นที่จัดเก็บเท่านั้น ซึ่งบริเวณดังกล่าวอยู่ติดกับบริเวณกักกันสินค้า และจุดพักสินค้า โดยไม่มีมาตรการป้องกันการเข้าถึงเพื่อไม่ให้เกิดการปะปนแต่อย่างใด (ข้อกำหนด 3.2.4) >>> จัดเป็น Other defect
• พบว่าไม่มีการระบุถึงการควบคุมอุณหภูมิและสภาวะแวดล้อมในการจัดเก็บยาใน SMF และระบุในส่วนของการสอบเทียบว่า “ไม่มีที่เกี่ยวข้อง” ไม่พบเครื่องปรับอากาศและเครื่องมือวัดอุณหภูมิในสถานที่จัดเก็บยา ไม่มีการแบ่งแยกพื้นที่จัดเก็บยารอทำลาย ยาที่เรียกเก็บคืน ยาที่เรียกคืน ยาหมดอายุ และยาที่ไม่ผ่านข้อกำหนด ไม่มีการจัดทำ SOP เกี่ยวกับการบำรุงรักษาอุปกรณ์ และแผนการซ่อมบำรุงอุปกรณ์ (ข้อกำหนด 3.1.1, 3.4, 3.2.3, 3.2.4) >>> จัดเป็น Major defect
• มี SOP การควบคุมสภาวะแวดล้อม ซึ่งระบุว่าจะบันทึกอุณหภูมิและความชื้น วันละ 2 เวลา คือ 8.30-9.00 น. และ 12.00 – 13.30 น. แต่จากการตรวจสอบแบบฟอร์มการบันทึก พบว่ามีการบันทึกเวลาเดียวคือ 10.00 น. (ข้อกำหนด 3.3.1) >>> จัดเป็น Other defect
• พบว่าในห้องจัดเก็บผลิตภัณฑ์มีการควบคุมอุณหภูมิไว้ที่ไม่เกิน 20 องศาเซลเซียส แต่พบว่ามียาที่ต้องเก็บรักษาที่อุณหภูมิไม่เกิน 15 องศาเซลเซียส และจากการบันทึก พบว่าค่าอุณหภูมิที่วัดได้ อยู่ที่ 18-19 องศาเซลเซียส (ข้อกำหนด 3.1.3, 3.2.1, 5.5.1) >>> จัดเป็น Major defect
• พบว่ามียาที่ต้องเก็บไว้ทีุ่ณหภูมิ 4-8 องศาเซลเซียส แต่จากบันทึกพบว่ามีการบันทึกได้ 3.9 และ 3.6 องศาเซลเซียส ในช่วงเช้าและบ่าย ทั้งที่จุดที่วางอุปกรณ์ติดตามอุณหภูมินั้น วางไว้ที่ Hot spot (ข้อกำหนด 3.1, 3.2.1, 3.3.1, 1.2.4) >>> จัดเป็น Other defect
• พบว่าเอกสารบันทึกอุณหภูมิและความชื้นของห้องจัดเก็บสินค้าอนุมัติตั้งแต่เดือนมกราคม แต่ส่งเอกสารให้ อย. เดือนมีนาคม และเอกสารดังกล่าวยังไม่มีการบันทึกข้อมูลเลย ทั้งๆที่ควรจะมีการบันทึกในช่วงเดือนมกราคม – มีนาคม (ข้อกำหนด 4.1, 3.3.1) >>> จัดเป็น Observation
• จากการตรวจสอบเอกสาร temperature mapping ไม่พบการจัดทำ protocol ของ temperature mapping ตู้เย็นควบคุมอุณหภูมิ 2-8 C ไม่มีการกล่าวถึงระยะเวลาในการทำการศึกษาและช่วงอุณหภูมิที่ยอมรับได้ ไม่มีการกำหนดระยะเวลาทำการบันทึกอุณหภูมิ เทอรโมมิเตอร์ที่ใช้วัดเป็นแบบปรอทซึ่งไม่มีความน่าเชื่อถือ เนื่องจากไม่สามารถระบุค่า deviation ± 0.5 C ได้อย่างชัดเจน สรุปการทดลองผิดพลาดซึ่งระบุว่าค่า Hot spot คือ 6 C และ Cold spot คือ 7 C และไม่มีการระบุว่าสรุปแล้วติดตั้ง thermometer ไว้ที่ส่วนใดของตู้เย็น และไม่ได้มีการระบุว่ามีการทำ temperature mapping ครบทุกตู้หรือไม่ (ข้อกำหนด 3.3.2) >>> จัดเป็น Major defect
• การทำ temperature mapping ในตู้แช่เย็น ไม่มีการทำในสภาวะการใช้งานจริง (Full load) และการตรวจสอบความถูกต้องของยานพาหนะ พบว่ามีการตรวจสอบสภาวะที่จอดไว้กลางแดดเท่านั้น โดยไม่มีการวางผลิตภัณฑ์ (Loading) และไม่มีการขับตามเส้นทางที่เลือกไว้เป็น extreme condition เพื่อแสดงถึงสภาวะการใช้งานจริง (ข้อกำหนด 3.3.2, 3.6.1 และ 9.2.3) >>> จัดเป็น Other defect
• มีการศึกษา temperature mapping อย่างดี และถูกต้อง จนได้ตำแหน่ง Hot spot และ Cold spot แต่พบว่าในการใช้งานจริง ไม่มีการวางตัวตรวจวัดอุณหภูมิไว้ที่ตำแหน่งดังกล่าว (ข้อกำหนด 3.3.2) >>> จัดเป็น Observation

ตัวอย่างข้อบกพร่องที่พบในหมวดที่ 5 การดำเนินการ

• ไม่จัดทำบัญชีการนำหรือสั่งยาแผนปัจจุบันเข้ามาในราชอาณาจักร แบบ นย.3 และบัญชีการขายยาแผนปัจจุบันที่นำหรือสั่งเข้ามาในราขอาณาจักร แบบ นย.5 (ข้อกำหนด 5.5.7 และ 4.1) >>> จัดเป็น Major defect
• ขายยาให้กับผู้ที่ไม่ได้รับอนุญาตด้านยา ผู้ที่ไม่มีสิทธิในการกระจายยาไปยังสาธารณชน หรือผู้ที่ไม่ได้รับอนุญาตให้จัดซื้อผลิตภัณฑ์ ซึ่งจากการตรวจสอบในฐานผู้ประกอบวิชาชีพของ แพทยสภา, สภาเภสัชกรรม และสัตวแพทยสภา ไม่พบชื่อคุณเอบี ในระบบแต่อย่างใด (ข้อกำหนด 5.3.1 และ 2.3.5 ฏ) >>> จัดเป็น Major defect
• จากการตรวจสอบบัญชีการขายยาแผนปัจจุบันที่นำหรือสั่งเข้ามาในราขอาณาจักร แบบ นย.5 ประจำปี 2564 ไม่พบการลงลายมือชื่อของเภสัชกรผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการ (ข้อกำหนด 5.5.7) >>> จัดเป็น Other defect
• การบันทึกข้อมูลลงในบัญชีการนำหรือสั่งยาแผนปัจจุบันเข้ามาในราชอาณาจักร แบบ นย.3 และบัญชีการขายยาแผนปัจจุบันที่นำหรือสั่งเข้ามาในราขอาณาจักร แบบ นย.5 ควรระบุความแรงหรือขนาดบรรจุให้ชัดเจน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อทะเบียนตำรับยานั้นประกอบด้วยผลิตภัณฑ์หลายความแรงหรือขนาดบรรจุ นอกจากนี้การลงบันทึกที่มิใช่การซื้อหรือขายที่เกิดขึ้นจริง เช่น ตัวอย่างยาที่ส่งให้ รพ. เพื่อเข้าร่วมประมูลยา ความระบุสาเหตุไว้ในช่อง “หมายเหตุ” ด้วย (ข้อกำหนด 5.5.7 และ 4.1) >>> จัดเป็น Observation

ตัวอย่างข้อบกพร่องที่พบในหมวดที่ 7 สัญญาจ้างหน่วยงานภายนอก (Outsource Agreement)

• ไม่พบการทำสัญญาจ้างของบริษัท XXX กับบริษัทโลจิสติกส์ YYY เป็นลายลักษณ์อักษร ซึ่งบริษัทฯ จ้างดำเนินพิธีทางศุลกากรและขนส่งสินค้า (ข้อกำหนด 1.3 ข และ 7.1) >>> จัดเป็น Major defect
  อย่างไรก็ดี อย. บอกว่า อย. จะ focus ตัวสัญญาที่เป็นลายลักษณ์อักษร เฉพาะ process ที่หลักๆที่มีผลกระทบกับการกระจายยาเท่านั้น ไม่ได้สนใจการจัดจ้างหน่วยงานภายนอกทั้งหมด เช่น สนใจการจัดจ้างการขนส่งจากสนามบิน ไปที่ท่าเรือ หรือ warehouse หรือการจ้างการจัดเก็บสินค้า ส่วนการจ้างหน่วยงานภายนอกในเชิง support utility เช่น การกำจัดสัตว์และแมลง, การจัดทำบัญชี หรือการบำรุงรักษาอุปกรณ์ ในเบื้องต้น อย. จะยังไม่ได้ focus ว่า ต้องจัดทำเป็นสัญญา ถ้าไม่มีสัญญาอาจจะให้เป็นแค่ Observation ไปก่อน ยังไม่ถึงกับเป็น defect
• มีการร่างสัญญาการจัดจ้างหน่วยงานภายนอกแล้ว แต่สัญญายังไม่สมบูรณ์ เนื่องจากยังไม่ได้มีการลงชื่อทั้งในส่วนของผู้ว่าจ้าง และผู้รับจ้าง (ข้อกำหนด 7.1) >>> จัดเป็น Other defect
• ไม่มี SOP เกี่ยวกับการว่าจ้างหน่วยงานภายนอก (ข้อกำหนด 1.3 ก) >>> จัดเป็น Major defect
  อย.เสริมว่า ใน SOP ควรมีการระบุว่าคัดเลือกหน่วยงานภายนอกยังไง ประเมินยังไง ว่าจ้างยังไง จัดทำสัญญาเมื่อไร
• มี SOP เกี่ยวกับการว่าจ้างหน่วยงานภายนอกแล้ว แต่เมื่อดูบันทึกเกี่ยวกับการประเมินผู้รับจ้าง พบว่ามีการประเมินแต่ในส่วนของประสิทธิภาพการทำงานของผู้รับจ้างเท่านั้น ไม่พบว่ามีการประเมินที่เกี่ยวกับการจัดเก็บและขนส่งที่เกี่ยวข้องกับหลักเกณฑ์ GDP (ข้อกำหนด 7.2.2) >>> จัดเป็น Other defect
• มี SOP เกี่ยวกับการว่าจ้างหน่วยงานภายนอก มีการทำตามข้อกำหนดในสัญญาที่ทำไว้เป็นลายลักษณ์อักษร แต่พบว่าไม่มีแผนการตรวจประเมินผู้รับจ้าง (ข้อกำหนด 1.3, 7.2.2) >>> จัดเป็น Observation
• มีการจัดจ้างหน่วยงานภายนอก แต่ไม่พบหลักเกณฑ์การประเมินผู้รับจ้างรายใหม่ หลักเกณฑ์การประเมินความสามารถของผู้รับจ้าง ผลการประเมินผู้รับจ้าง และการตรวจสอบผู้รับจ้างอย่างเป็นประจำ กำหนดไว้ในเอกสาร หรือนำส่งผลมาให้ตรวจสอบแต่อย่างใด (ข้อกำหนด 1.3, 7.2.2) >>> จัดเป็น Major defect
• เอกสาร SOP เรื่อง Vendor Qualification ไม่มีการกำหนดรายละเอียดหลักเกณฑ์การประเมินผู้รับจ้างภายนอกอย่างชัดเจนว่ามีการพิจารณารายการตามเกณฑ์ประเมินในเรื่องใด หรือหัวข้อใดบ้าง ที่แสดงให้เห็นว่าเป็นการประเมินผู้รับจ้างให้สามารถทำงานลุล่วงตามต้องการและสามารถปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ GDP ได้ (ข้อกำหนด 7.2.2) >>> จัดเป็น Other defect
• เอกสาร SOP เรื่อง การคัดเลือกและประเมินประสิทธิภาพของผู้ขาย กำหนดให้เจ้าหน้าที่จัดซื้อเป็นผู้คัดเลือก และประเมินผู้ขายและผู้รับเหมาช่วง (รายใหม่/ประเมินประจำปี) โดยทำการบันทึกผลการประเมินลงในแบบฟอร์มเรียบร้อยแล้ว ซึ่งพบว่าเกณฑ์การประเมินที่บริษัทฯกำหนดนั้น ไม่ครอบคลุมถึงหลักเกณฑ์ GDP (ข้อกำหนด 7.2.2) >>> จัดเป็น Observation
• เอกสารรายงานผลการประเมินหน่วยงานภายนอก ไม่ได้กำหนดหัวข้อการประเมิน ที่สอดคล้องกับหลักเกณฑ์การประเมินที่บริษัทจัดทำไว้ (ข้อกำหนด 7.2.2) >>> จัดเป็น Observation

การจัดทำแผนการแก้ไขข้อบกพร่อง (CAPA)

เมื่อเราเจอข้อบกพร่อง เราจะมีกระบวนการดังนี้

1. Identify ว่าข้อบกพร่องนั้นคืออะไร เป็นเรื่องระบบบริหารจัดการตุณภาพ เป็นเรื่องของบุคลากร หรือเป็นเรื่องของเอกสาร
2. Immediate Fix เราต้องดำเนินการแก้ไขในเบื้องต้น เช่น เจอยาในสถานที่จัดเก็บหมดอายุ การแก้ไขเบื้องต้น ก็อาจจะต้อง แยกผลิตภัณฑ์ที่หมดอายุออกมาก่อน ไม่ให้ปะปนกับผลิตภัณฑ์อื่นๆ
3. Root Cause หลังจากแก้ไขปัญหาในเบื้องต้นไปแล้ว เราก็ต้องสืบสวนหาสาเหตที่แท้จริงของปัญหา
4. Action Plans หลังจากเรารู้สาเหตุที่แท้จริงของปัญหาแล้ว เราก็วางแผน Corrective actions กับ Preventive actions ซึ่งจะต้องสอดคล้องกับสาเหตุของปัญหา (Root Cause)
5. Implement นำ action plans ที่วางไว้ ไปใช้งานจริง
6. Effectiveness หลังจากปฏิบัติจริงแล้ว จะต้องมีการประเมินประสิทธิภาพด้วยว่า วิธีการที่เราวางแผนไว้นั้น สามารถป้องกันการเกิดปัญหา หรือข้อบกพร่องเหล่านั้นได้จริง

การสืบสวนหาสาเหตุ (Root Cause Analysis)

หนึ่งในกระบวนการทำ CAPA ที่สำคัญ คือการสืบสวนหาสาเหตุ (Root Cause Analysis) ซึ่งในการสืบสวนหาสาเหตุมีเครื่องมือที่ช่วยในการสืบสวนได้หลายวิธี ตัวอย่างเช่น

• Fishbone diagram (แผนภูมิก้างปลา)
• Why-why analysis (ถามทำไม ทำไม)
• Process mapping (เขียนแผนภูมิการดำเนินการ)
• Failure Mode and Effects Analysis (FMEA) (ประเมินความเสี่ยงในแต่ละกระบวนการ แล้วพยายามลดความเสี่ยงเหล่านั้น)

Fishbone diagram (แผนภูมิก้างปลา)

เช่น เขียนแผนภูมิ โดยแยกออกมา People, Material, Environment, Method, Machine แล้วเราอาจพบว่า บุคลากร (People) ของเรายังมีความสามารถไม่เพียงพอ ทำให้เกิดปัญหาดังกล่าว หรือบางทีอาจจะเจอว่า สภาวะแวดล้อม (Environment) ที่เราควบคุมได้ยังไม่ดีเพียงพอ ทำให้เกิดปัญหา อะไรแบบนี้ เป็นต้น

CAPA

ในส่วนของ CAPA เราจำเป็นต้องเข้าใจคำศัพท์ 3 คำคือ

1. การแก้ไข (เบื้องต้น) Correction : การแก้ไขอันนี้จะเป็นการแก้ไขเบื้องต้น หรือแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าไปก่อน เป็นการแก้ไขที่เราดำเนินการได้ทันที โดยที่เราอาจจะยังไม่รู้สาเหตุที่แท้จริงของปัญหา
2. การแก้ไขเพื่อมิให้เกิดปัญหาซ้ำ (Corrective Action) : การแก้ไขอันนี้ เป็นการแก้ไขป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ ซึ่งการที่ปัญหาจะไม่เกิดซ้ำได้นั้น เราก็ต้องแก้ไขที่สาเหตุที่แท้จริงของปัญหา
3. การปฏิบัติการเชิงป้องกัน (Preventive Action) : อันนี้จะเป็นการแก้ไขสาเหตุในทำนองเดียวกับสาเหตุที่ทำให้เกิดปัญหา แต่สาเหตุนั้นอาจไม่ใช่สาเหตุของปัญหา เช่น เราพบว่าปัญหายาเสื่อมสภาพเกิดจากเราไม่ได้สอบเทียบเครื่องมือวัดอุณหภูมิที่จัดเก็บ ทำให้ค่าที่วัดได้ผิดพลาด และเราจัดเก็บยาที่อุณหภูมิสูงเกินจริงมาตลอด การแก้ Corrective Action ก็คือ สอบเทียบเครื่องมือวัดอุณหภูมิตัวนั้น แต่ถ้าเป็น Preventive Action เราก็ต้องไปไล่ดูด้วยว่า มีเครื่องมือวัดอุณหภูมิตัวไหนอีกไหมนอกจากตัวนั้นที่เรายังไม่ได้สอบเทียบ ซึ่งอาจจะอยู่ที่อื่น และยังไม่ได้เกิดปัญหาอะไร แต่การไม่ได้สอบเทียบก็อาจเป็นสาเหตุให้เกิดปัญหาในทำนองเดียวกันได้อีก เราเลยต้องป้องกันไว้ก่อน

ตัวอย่างสถานการณ์ เพื่ออธิบายให้เข้าใจคำศัพท์คำว่า Correction, Corrective Action และ Preventive Action

สมมติเกิดเหตุการณ์เพลิงไหม้ สิ่งที่เราแก้ปัญได้ทันทีคือ ดับไฟ ซึ่งก็คือ Correction

หลังจากนั้น เราก็ต้องไปสืบสวนหาสาเหตุว่าปัญหาที่แท้จริงของเพลิงไหม้คืออะไร ซึ่งสาเหตุนั้นจะต้องได้รับการพิสูจน์ยืนยันก่อน เช่น เราอาจสงสัยว่าไฟไหม้เพราะพนักงานสูบบุหรี่ แต่นั่นยังเป็นแค่ข้อสงสัย เราต้องยืนยันให้ได้จริงๆก่อนว่าบุหรี่เป็นสาเหตุของเพลิงไหม้จริงๆ

สมมติเราเจอว่าปัญหาจริงๆ ไม่ใช่บุหรี่ แต่เกิดจากไฟฟ้าลัดวงจร ดังนั้น Corrective Action ก็คือต้องไปแก้ไขสาเหตุที่ทำให้ไฟฟ้าลัดวงจร เช่น แก้ไขวงจรต่างๆ ติดตั้งเครื่องมือตัดไฟอัตโนมัติ แต่อย่างไรก็ดี บุหรี่ที่เราสงสัยในตอนแรก เราอาจไปป้องกันใน Preventive Action ก็ได้

การแก้ไข CAPA ในระบบ GDP Inspection

กรณีผลการตรวจไม่พบข้อบกพร่อง หรือพบแต่ข้อสังเกต (Observation) เท่านั้น ท่านไม่ต้องส่งแผนการแก้ไข/ป้องกัน หรือ CAPA ในระบบ บริษัทสามารถรอดำเนินการในลำดับถัดไปได้ทันที

กรณีตรวจพบข้อบกพร่องไม่ว่าจะเป็น Other หรือ Major ท่านจะต้องส่งแผนการแก้ไข/ป้องกัน ภายใน 30 วันปฏิทิน ผ่านระบบ ส่วนข้อสังเกต (Observation) ไม่ต้องส่งแผนการแก้ไข/ป้องกัน

สำหรับขั้นตอนการแก้ไขข้อบกพร่อง ขั้นตอนจะเป็นดังนี้

1.กดรับทราบข้อบกพร่องภายใน 3 วัน ปฏิทิน

2.เมื่อเข้าไปแล้ว ท่านจะพบข้อบกพร่องที่ผู้ตรวจออกให้ ดังรูป

3.กรอกข้อมูลการสืบสวนสาเหตุและการแก้ไข/ป้องกัน (CAPA) พร้อมแนบเอกสารหลักฐานประกอบ

ตัวอย่างการตอบข้อมูลการสืบสวนสาเหตุและการแก้ไข/ป้องกัน (CAPA)

ตัวอย่างแนวทางการตอบข้อมูลการสืบสวนสาเหตุและการแก้ไข/ป้องกัน (CAPA) แสดงดังรูป

The post สรุปการอบรมเชิงปฏิบัติการเกี่ยวกับหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขในการกระจายยา (GDP) 30/8/2022 appeared first on บันทึกของเภสัชอู๋.